Skip to content

Les 29

29.1. Gebruik van die Parasmaipada (परस्मैपद) en Ātmanepada (आत्मनेपद) in die causatief

Met 'n paar uitsonderings, is die causatief Ubhayapada (उभयपद)

In die causatiewe geval word die Ātmanepada (आत्मनेपद) gebruik:

1. Wanneer die resultaat van die veroorsaakte handeling die doende onderwerp bevoordeel:

Voorbeeld:

रामः कटं कारयते = "Rāma laat vir homself 'n mat maak (in sy eie belang)"

2. Wanneer die causatief van transitiewe werkwoorde refleksief gebruik word ("om jouself te wys", "om jouself te laat hoor", ens.), of wanneer die voorwerp van die eenvoudige werkwoord die agent (कर्तृ) van die causatief is:

Voorbeeld:

विष्णुर्भक्तान्दर्शयते = "Viṣṇu openbaar hom aan sy aanbidders"

Resultaat: भक्ता विष्णुं पश्यन्ति = "Die gelowiges sien Viṣṇu"

Die reëls stem dus oor die algemeen ooreen met dié wat die gebruik van die Ātmanepada (आत्मनेपद) met Ubhayapada (उभयपद) werkwoorde reguleer.

29.2. Woordelys

Pretertoedele:

उद्° : op, op, opwaarts, uit, van, uit-

परि° : rond, rondom (plek, tyd), omtrent

भू + परि 1P परिभवति : (om deur iemand omring te wees = om te omsingel =) te bemeester, te verslaan; om te ignoreer, om te verag

अवज्ञान n.: minag

गुप्त 3: beskerm, veilig

गृहस्थ 3: in die huis wees; m. hoof van die huishouding (iemand wat in die 2de आश्रम is)

ग्रस्ग्रसते : verbruik, eet

Fut. ग्रसिष्यते
Pass. ग्रस्यते
Caus. ग्रासयति
PPP ग्रस्त
Inf. ग्रसितुम्

तीक्ष्ण 3: "wild", skerp, puntig, ernstig, fel, skerp-tong
न्याय m.: norm, reël, korrekte manier; metode, logika (uit + नि)

परिव्राजक m.: rondtrekker, rondgaande monnik, pelgrim


Fig.: परिव्राजकाः
Pushkar = पुष्कर
(Beeldbron: Details)

पालयति: ook sinoniem met पाति पुनर् Onbep.: weer, weer en weer, terug, nogmaals; aan die ander kant, maar (voor beklemtoning behalwe r-: पुनर्)

प्रजा v.: voortplanting, geboorte, nageslag

मत्स्य m.: vis

waarvan:

मात्स्य 3: wat betrekking het tot vis


Figuurlik: मत्स्यः रोहू मछली = Labeo rohita Hamilton
(Beeldbron: Besonderhede)

मृदु 3 (v.: मृद्वी): sag, mild, sagte; stadig, swak

यथा Byw.: asof, so om te sê

रम्रमते : stilstaan, rus, vertoef; om plesier in te hê, om in te delf

Toek. रंस्यते
Pass. रम्यते
Kaus. रमयति
Voltooide deelwoord रत
Onvoltooide deelwoord रन्तुम्

वानप्रस्थ m.: bosheremiet (iemand wat in die 3de आश्रम is)

शुचि 3: liggaamlik, stralend, voortreflik; m.: suiwerheid

पूज् 10P पूजयति : eer, vereer

PPP पूजित

29.3. Vertalingsopdrag vir hersiening

Vertaal woord-vir-woord in behoorlike Duits en leer die Sanskriet-tekste uit die kop:

1. Definisie van अविद्या :

अनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिरविद्या ॥योगसूत्र २.५॥

Verduideliking: आत्मसु = lokatief enkelvoud van आत्मन्, wat beteken 'siel; die Absoluut, insoverre dit in die individu gerealiseer word'

2. कौटिलीयार्थशास्त्र 1.4. oor die regte gebruik van die दण्ड :

तीक्ष्णदण्डो भूतानामुद्वेजनीयो भवति ।८। मृदुदण्डः परिभूयते ।९। यथार्हदण्डः पूज्यते ।१०। सुविज्ञातप्रणीतो हि दण्डः प्रजा धर्मार्थकामैर्योजयति ।११। दुष्प्रणीतः कामक्रोधाभ्यामवज्ञानाद्वा वानप्रस्थपरिव्राजकानपि कोपयति, किमङ्ग पुनर्गृहस्थान् ।१२। अप्रणीतस्तु मात्स्यन्यायमुद्भावयति ।१३। बलीयान अबलं हि ग्रसते दण्डधराभावे ।१४। स तेन गुप्तः प्रभवतीति ।१५।

चतुर्व र्णाश्रमो लोको राज्ञा दण्डेन पालितः । स्वधर्मकर्माभिरतो वर्तते स्वेषु वर्त्मसु ॥१६॥


Afbeelding: मात्स्यन्याय:
(Tekenwerk: Namcha Payer, 2002-11)
(Beeldbron: Details)

Verduidelikings:

।८। उद्वेजनीय ३ "iets (iemand), voor wie men moet sidder"

।११। विज्ञात ३ "herken"; n.: Herkenning

।११। योजयति (Kaus. van युज्) "span, verbind met, verenig met"

।१२। कामक्रोधाभ्याम् : Instr., Dat. Abl., Dual mask. van कामक्रोध (Dualdvandva)

।१२। किमङ्ग "hoeveel te meer"

।१४। बलीयान् : Nom. sg. mask. van बलीयस् ३ "sterker"

।१६। चतुर् "vier" as voorste lid van 'n samestelling

राज्ञा Instr. sg. mask. van राजन् m. "koning"

स्वेषु : Lok. plur. mask. / neutr. van स्व ३ "eie (myne, joune, syne ens.)"

वर्त्मसु : Lok. plur neutr. van वर्त्मन् n. "spoor, baan, pad"

29.4. Toekomende tyd en kausatief vir die tot dusver geleerde wortels

Wortstam
धातु
Toekomende Tyd
ऌत्
Kausatief
कारित
अद् २ पअत्स्यतिआदयति
अर्ह् १ पअर्हिष्यतिअर्हयति
अश् ५ आअशिष्यते
अक्ष्यते
आशयति
अस् २ प----
अस् ४ पअसिष्यतिआसयति
आप् ५ पआप्स्यतिआपयति
आस् २ आआसिष्यतेआसयति
इ २ पएष्यतिआययति
इष् ६ पएषिष्यतिएषयति
कम् १० आकामयिष्यते
कमिष्यते
कामयति
कुप् ४ पकोपिष्यतिकोपयति
कृ ८ उकरिष्यतिकारयति
कृष् १ प, ६ उकर्क्ष्यति
क्रक्ष्यति
कर्षयति
क्रुध् ४ पक्रोत्स्यतिक्रोधयति
खाद् १ पखादिष्यतिखादयति
ख्या २ प----
गम् १ पगमिष्यतिगमयति
चर् १ पचरिष्यतिचारयति
चुर् १० उचोरयिष्यतिचोरयति
चेष्ट् १ आचेष्टिष्यतेचेष्टयति
जन् ४ आजनिष्यतेजनयति
जि १ पजेष्यतिजापयति
जीव् १ पजीविष्यतिजीवयति
तन् ८ उतनिष्यतितानयति
त्यज् १ पत्यक्ष्यतित्याजयति
त्वर् १ आत्वरिष्यतेत्वरयति
दह् १ पधक्ष्यतिदाहयति
दिश् ६ उदेक्ष्यतिदेशयति
दुष् ४ पदोक्ष्यतिदूषयति
दोषयति
दुह् २ उधोक्ष्यतिदोहयति
दृश्द्रक्ष्यतिदर्शयति
द्विष् २ उद्वेक्ष्यतिद्वेषयति
धृ १ उधरिष्यतिधारयति
नी १ उनेष्यतिनाययति
नृत् ४ पनर्तिष्यतिनर्तयति
पच् १ उपक्ष्यतिपाचयति
पत् १ पपतिष्यतिपातयति
पद् ४ आपत्स्यतेपादयति
पा १ पपास्यतिपाययति
पा २ पपास्यतिपालयति
प्रच्छ् ६ पप्रक्ष्यतिप्रच्छयति
बुध् १ उबोधिष्यतिबोधयति
बुध् ४ आभोत्स्यतेबोधयति
ब्रू २ उ----
भज् १ उभक्ष्यतिभाजयति
भू १ पभविष्यतिभावयति
मद् ४ पमदिष्यतिमदयति
मादयति
मन् ४ आमंस्यतेमानयति
मुच् ६ उमोक्ष्यतिमोचयति
मुह् ४ पमोक्ष्यति
मोहिष्यति
मोहयति
मृ ४ आमरिष्यतिमारयति
यज् १ उयक्ष्यतियाजयति
या २ पयास्यतियापयति
युध् ४ आयोत्स्यतेयोधयति
रक्ष् १ परक्षिष्यतिरक्षयति
रुद् २ परोदिष्यतिरोदयति
लभ् १ आलप्स्यतेलम्भयति
लिप् ६ उलेप्स्यतिलेपयति
लुभ् ४ पलोभिष्यतेलोभयति
वच् २ पवक्ष्यतिवाचयति
वद् १ पवदिष्यतिवाद्यायति
वस् १ पवत्स्यतिवासयति
वस् २ आवसिष्यतेवासयति
वह् १ उवक्ष्यतिवाहयति
वा २ पवास्यतिवापयति
विद् २ पवेदिष्यतिवेदयति
विद् ६ उवेदिष्यति
वेत्स्यति
वेदयति
विश् ६ पवेक्ष्यतिवेशयति
वृत् १ आवर्तिष्यते
वर्त्स्यति
वर्तयति
वृध् १ आवर्धिष्यतेवर्धयति
शक् ५ पशक्ष्यतिशाकयति
शास् २ पशासिष्यतिशासयति
श्रु ५ पश्रोष्यतिश्रावयति
सद् १ पसत्स्यतिसादयति
सह् १ आसहिष्यतेसाहयति
सिच् ६ उसेक्ष्यतिसेचयति
सु ५ उसोष्यतिसावयति
सृज् ६ पस्रक्ष्यतिसर्जयति
सेव् १ आसेविष्यतेसेवयति
स्तु २ उस्तोष्यतिस्तावयति
स्था १ पस्थास्यतिस्थापयति
स्मृ १ पस्मरिष्यतिस्मारयति
स्मरयति
हन् २ पहनिष्यतिघातयति
हृ १ उहरिष्यतिहारयति

Deel van Tüpfli se Globale Dorpsbiblioteek