Les 22

22.1. Die absolutiwus (क्त्वा । ल्यप्)

As mens in Sanskrit wil uitdruk dat 'n handeling deur die agent (कर्तृ) 'n ander handeling van die agent voorafgaan of dit as 'n vergeselende omstandigheid vergesel, gebruik mens die absolutief (क्त्वा । ल्यप्). Byvoorbeeld:

'nadat hy dit gedoen het, doen hy dit'; 'hy doen dit, dan doen hy dit'; 'as gevolg daarvan, doen hy dit'; 'ek het gekom, ek het gesien, ek het oorwin' en so aan.

Die absolutief is 'n werkwoordlike byvoegsel, d.w.s. dit is nie konjugeerbaar of deklinabel nie, maar – met 'n paar uitsonderings – dit het altyd dieselfde agent (कर्तृ) as die handeling wat die deur die absolutief aangeduide handeling voorafgaan of vergesel. Die agent van die absolutief is dus in die nominatief (प्रथमा) of instrumentaal (तृतीया).

Saam met samestelde woorde is die absolutief een van die mees algemene uitdrukkingsmiddels in Sanskrit.

Wanneer daar in Duits vertaal word, moet mens vermy om voortdurend 'nachdem' ('nadat') te gebruik. In plaas daarvan moet mens die uitdrukkings gebruik wat in die Duits gebruiklik is vir tydsvolgorde.

Skema:

(verdergaande spesifikasie rakende die absolutief: omstandigheidsaanvulling, voorwerp, ens.) – absolutief – absolutief – ... – absolutief – ... handelende onderwerp + werkwoordklousule (in die aktiewe of passiewe stem)

Voorbeelde:

गृहं प्रविश्य बालां दृष्ट्वा नरो वदति = Passiewe konstruksie: गृहं प्रविश्य बालां दृष्ट्वा नरेणोद्यते
"Die man gaan die huis binne, sien die dogtertjie en praat met haar."

Meervoud: गृहं प्रविश्य बालां दृष्ट्वा नरा वदन्ति ।

22.2. Vorming van die absolutief

Vorming van die absolutief

• Werwe sonder 'n prefiks: absolutiewe agtervoegsel in -tvā
• Werwe met 'n voorvoegsel: absolutief-uitgang -ya of -tya

22.2.1. Werwe sonder 'n prefiks: die absolutief eindig in -त्वा

Vorming:

(gewoonlik) die laagste-vlak-wortel in die vorm wat dit aanneem voor die PPP + -tvā (-त्वा)

Slegs die negatiewe a- / an- is versoenbaar met die agtervoegsel -त्वा: अकृत्वा "sonder om gedoen te hê"

Voorbeelde:

आप्त्वा "nadat hy / sy / dit / ek / jy / ons / hulle / ons albei / julle albei / hulle albei bereik het / bereik het gehad"

आसित्वा "nadat hy gesit het (...)"

इत्वा "nadat hy gegaan het (...)"

स्थित्वा "nadat hy gestaan het (...)"

जित्वा "nadat hy gewen het (...)"

उक्त्वा "nadat hy gepraat het (...)"

22.2.2. Werwe met 'n voorwerf

22.2.2.1. Wortels wat eindig in 'n lang vokaal (behalwe -ā) of 'n medeklinker

(gewoonlik) swak-graadwortel + -ya

Voorbeelde:

उपनीय "nadat hy (...) vorentoe gebring het"

प्रभूय "nadat hy uitgestaan het / uitgestaan het" "nadat hy mag gehad het / mag gehad het"

प्राप्य "nadat hy (...) bereik het"

22.2.2.2. Wortels wat in -ā eindig

ongeveranderd hoë-graadwortel + -ya

Voorbeeld:

उपस्थाय "nadat hy vorentoe gestap het" ; (maar sonder 'n voorsetsel: स्थित्वा)

22.2.2.3. Wortels wat in die lae graadvorm eindig met 'n kort -i, -u of -ṛ

laagste-vlak wortel + -tya

Voorbeelde:

प्रस्तुत्य "nadat hy (...) hardop geprys het"
विस्मृत्य "nadat hy (...) vergeet het"

संस्कृत्य "nadat hy (...) vir die offer voorberei het"

22.2.2.4. Wortels wat in -am / -an eindig, wat in die lae-graadvorm in -a eindig

Opsioneel:

Wortel wat in -am / -an + -ya

of:

wortel wat op -a eindig + -tya

Voorbeeld:

विगम्य of विगत्य "nadat hy oorlede is / was"

22.3. Woordelys

काम m.: begeerte, verlange; 'n verlangde geskenk, sensuele plesier, liefde, liefdesgod

कामम् Akk. adverbiaal: soos mens wil, na hartelust

Figuurlik: कामदेवः
19de eeu
(Beeldbron: Details)

शक् 5 P शक्नोति Pass. शक्यते PPP शक्त Inf. शक्तुम् : in staat wees, kan

waarvan:

शक्ति v.: vermoë, kapasiteit, vaardigheid, krag; ook: goddelike krag, gepersonifiseer as 'n vroulike metgesel, veral van शिव

शक्र m.: die Magtige Een (bynaam van इन्द्र)

Afb.: दुर्गाशक्तिः
Kolkata = কলকাতা
(Beeldbron: Besonderhede)

अर्ह 1 P अर्हति Pass. अर्ह्यते PPP अर्हित Inf. अर्हितुम् : verdien (waard van iets wees), mag, is verplig om, behoort te (in die tweede persoon, अर्ह् + infinitief word dikwels as 'n sagte bevel gebruik: 'Jy behoort te')

अर्हन्त् 3 deelwoord, teenwoordige tyd: 'n waardige een. In Boeddhisme en Jainisme: een wat finale verlossing bereik het

व्रत n.: gelofte, godsdienstige plig, godsdienstige handeling (mens belowe iets aan die godheid om iets daarvan te ontvang). Voorbeeld: 'n moeder belowe om haar dogter as 'n tempelprostituut (देवदासी) aan te bied as haar dogter herstel. Belangrike व्रत vandag: vas; onthouding van kos wat mens liefhet; seksuele onthouding; lees van heilige tekste; uitvoering van sekere rituele; voer Brahmins, ens. Kortliks oor die व्रत: Walker, Hindu World, Deel II, bl. 581 vv. Vir 'n gedetailleerde uiteensetting: P. V. Kane: History of Dharmaśāstra, Deel 5,1, bl. 1–462. Daar, bl. 253–462: 'n lys van व्रत en godsdienstige feeste ("die volgende lys … maak nie aanspraak daarop om deeglik uitputtend te wees nie"!!!)

चर् 1 P charati Pass. charyate PPP charita Inf. charitum (Sanskrit: चर् 1ste persoon चरति passief चर्यते voltooide deelwoord चरित Infinitief चरितुम्) : om te wei, om rond te loop, om aktief te wees, om te beweeg, om op te tree, om iets te beoefen, om uit te voer (bv. व्रतं चर्: om 'n gelofte te beoefen, veral seksuele onthouding)

waarvan:

चर ३: mobiel; n.: dit wat beweeg = diere (onderskeidelik van plante)

चरण n., m.: voet

चरित n.: lewenswyse, dade in die lewe

ब्रह्मचर्य n.: Die beoefening van die Veda (ब्रह्मन्) = die studie van die Veda in die eerste lewensstadium (dit van ब्रह्मचारिन्), wat streng seksuele onthouding vereis; daarom ook: seksuele onthouding, 'n selibatair leefwyse

Afb.: धेनवश्चरन्ति
Goa = गोंय
(Beeldbron: Besonderhede)

22.4. Oefening

A) Vorm en vertaal die absolutiwum vir die volgende werkwoorde:

1. आप्
2. प्राप्
3. समास्
4. आस्
5. समि
6. संस्कृ
7. कृ
8. गम्
9. उपगम् (2 vorme)
10. जि
11. विजि
12. तन्
13. दह्
14. उपदिश्
15. नी
16. पच्
17. उपपद्
18. पा १
19. प्रच्छ्
20. बुध्
21. सम्बुध्
22. भज्
23. भू
24. प्रभू
25. मन्
26. मुच्
27. विमुच्
28. मृ
29. यज्
30. लभ्
31. उपलभ्
32. वच्
33. प्रवच्
34. वद्
35. प्रवद्
36. हन्

B) Vertaal en ontleed die samestelde woorde in Sanskrit:

अन्नं पक्त्वा ब्राह्मणदासो ऽत्ति ॥१॥ इष्टदेवतापूजां कृत्वेन्द्रादिदेवान्सद्ब्राह्मणाः स्तुवन्ति ॥२॥ प्रस्थाय रामः सपुत्रः सद्गुरुश्रवणार्थेन ब्राह्मणग्रामं गच्छति ॥३॥ अनिष्ट्वा नरो भगवद्भक्तिमात्रेणापि मोक्षमाप्नोति ॥४॥ गृहगर्भं प्रविश्य ब्राह्मणपुत्रमुपस्थाय क्षत्रियशूरो वक्ति ॥५॥ सम्बुध्य दुःखाद्यार्यसत्यानि प्रोच्य सुगतो मोक्षमार्गेण नरान्नयति ॥६॥ मन्त्रं विस्मृत्य यजन्यज्ञदोषं करोति ॥७॥ धनं प्राप्य बुद्धमार्गभिक्षवो दुष्यन्ति ॥८॥ अनार्यशत्रुभिः संगत्य नरसिंहा विजयन्ते ॥९॥ पुण्यं कृत्वा सत्यमेवोदित्वा नरो नरकं नोपपद्यते ॥१०॥

C) Verander die bogenoemde sinne (behalwe sinne 8 en 10) in passiewe konstruksies

Afb.: अन्नं पक्त्वा
(Beeldbron: Besonderhede)