Les 19

19.1. Relatiewe klousules

Struktuur:

Relatiewe voornaamwoord -- Relatiewe klousule wat die selfstandige naamwoord bevat waarop die relatiewe klousule verwys -- (Demonstratiewe voornaamwoord) -- Hoofklousule

Die relatiewe klousule kan ook ná die hoofklousule kom, maar dit kan nie binne die hoofklousule ingevoeg word nie.

Die relatiwum en die relatiwewoord – wat, anders as in Duits, binne die relatiweklausule verskyn – is in die geval wat deur die sintaksis van die relatiweklausule vereis word. Die demonstratiewe voornaamwoord is in die geval wat deur die sintaksis van die hoofklausule vereis word.

Voorbeelde:

Nota: In relatiweklousules van algemene toepaslikheid word die optatief dikwels in plaas van die indikatief gebruik. Baie van ons voorbeelde sou dus verkieslik in die optatief wees.

1. Die agent (कर्तृ) van die sin word verder gespesifiseer deur 'n relasieklousule:

यो नरः पुण्यं करोति स स्वर्गं गच्छति = यो नरः पुण्यं करोति तेन स्वर्गं गम्यते = येन नरेण पुण्यम् क्रियते तेन स्वर्गं गम्यते ens. = "'n Man wat goeie dade verrig, gaan na die hemel."

2. Die direkte objek (कर्म) van die hoofklousule word verder gespesifiseer deur die byvoegende klousule:

यो ब्राह्मणो देवान्यजते तं देवा रक्षन्ति = "Die gode beskerm 'n Brahmin wat vir hulle offers bring as die offeraar."

**3. Die byvoeglike bysin verskaf verdere spesifikasie van 'n selfstandige naamwoord in die hoofsin:

ये नराः पापं कुर्वन्ति तेषां पुत्रा धनं न लभन्ते = "Die seuns van mense wat kwaad doen, kom nie tot rykdom nie."

4. Relatiewe voornaamwoorde en relatiewe bywoorde is in die genitief (षष्ठी):

यस्य नरस्य पुत्राः पापं कुर्वन्ति स न सुखवान् = "Gelukkig is nie die man wie se seuns kwaad doen nie."

5. Relatiewe voornaamwoorde en relatiewe woorde is in die instrumentaal-geval (तृतीया):

येन शत्रुणा ग्रामो जितस्तं द्विषन्ति = "Hulle haat die vyand wat hul dorp verslaan / verower het."

6. Relatiewe voornaamwoorde en relasionele woorde is in die genitief (द्वितीया):

यं नरं देवी रक्षति स सुखमाप्नोति = "'n Man wat deur die godin beskerm word, vind geluk."

19.2. Die betrekkende voornaamwoord = व्यपेक्षकसर्वनाम n.

यद् "which" word geflekteer soos तद्, maar met gereelde sandhi.

		Manlik पुंस्	Onbepaald नपुंसक	Feminin स्त्री
Enkelvoud एकवचन	1ste naamval प्रथमा	yas यस्	yad यद्	yā या
	2. Akkusatief द्वितीया	yam यम्	yad यद्	yām याम्
	3de instrumentaal तृतीया	yena येन	yena येन	yayā यया
	6. Genitief षष्ठी	yasya यस्य	yasya यस्य	yasyās यस्यास्
Meervoud बहुवचन	1ste nominatief प्रथमा	ye ये	yāni यानि	yās यास्
	2de akkusatief द्वितीया	yān यान्	yāni यानि	yās यास्
	3. Instrumenteel geval तृतीया	yais यैस्	yais यैस्	yābhis याभिस्
	6de genitief षष्ठी	yeṣām येषाम्	yeṣām येषाम्	yāsām यासाम्

Die stam यद् verskyn as die eerste element van samestelde woorde (met sandhi in ag geneem).

19.3. Woordelys

अर्थ m.: doel, strewe, betekenis (van 'n woord), rykdom, besittings, fortuin. अर्थम् (akk.), अर्थेन (instr.) met gen. of as die tweede element van 'n Tatpuruṣa: ter wille van …, om.

अर्थ is een van die drie doeleindes van die lewe (पुरुषार्थ), soos beskryf in sekulêre en godsdienstige literatuur:

धर्म m.: die verkryging van verdienste deur te doen wat reg is, of ten minste deur die kwaad te vermy wat sou voortvloei uit die versuim om die Dharma te volg

अर्थ m.: gedrag wat deur instrumentele rasionaliteit gelei word; die bereiking van voorspoed

काम m.: sensuele plesier, veral in die seksuele sfeer

Fig.: कामः
Illustrasie vir कामसूत्र
(Beeldbron: Details)

स्था 1ste persoon तिष्ठति Passief स्थीयते Perfektief स्थित : om te staan, om te bly, om voort te bestaan, om te wees. (Tradisioneel geklassifiseer as die 1ste teenwoordige tydklas, alhoewel dit 'n reduplikatief-tematieke teenwoordige tydklas is, soos पा 1 पिबति)

स्था + उप 1 U उपतिष्ठति : om vorentoe te tree, om voor iemand in 'n respekvolle houding te staan

स्था + प्र 1 Ā प्रतिष्ठते : om op te breek, om te vertrek

van स्था :

स्थान n.: plek, (korrekte) ligging, terrein

स्थिति f.: aanhou, standvastigheid, volharding

गर्भ m.: baarmoeder, bors, binnekant, embrio / foetus. Dikwels aan die einde van 'n bahuvrīhi aangetref: 'binnekant', bv.

धनगर्भ 3: "syne inwendige is geld = waarin geld geleë is"

गर्भगृह n.: die innerste heiligdom van 'n Hindoetempel wat die belangrikste godheidbeeld in die tempel bevat (vir die opbou van Hindoetempels sien: Volwahsen, A.: India : Geboue van die Hindus, Boeddhistes en Jains. -- München, 1968)

Afbeelding: गर्भगृहम्
Badami (ಬದಾಮಿ)
(Beeldbron: Details)

वारिद m.: waterdraer = reënwolk

Afbeelding: वारिदः
Goa (गोंय)
(Beeldbron: Details)

वा 2 V वाति Pass. वायते PPP. वान / वात : waai

daarvandaan:

वात m.: wind

वह् 1 V वहति Pass. उह्यते PPP ऊढ : lei, ry (trans.)

छत्त्र n.: sonwinger, skerm

Afbeelding: छत्त्रम्
"Onappottan (ഓണപ്പൊട്ടന്‍), in tradisionele kostuum is 'n gewoonte in die suidelike dele van Kerala. Onappottan besoek huise tydens die onam en gee seëninge. Onlangs het onappottan 'n skaars sig geword, beperk tot dorpe."
(Beeldbron: Details)

पण्डित m.: geleerde, wysbegeerte ; 3: slim, bedrewe (in)

Afbeelding: पण्डितः जवाहरलाल नेहरू १९५९
(Beeldbron: Details)

सेव् 1 A सेवते Pass. सेव्यते PPP सेवित : woon by, bewoon (Akk., Lok.) ; besoek, begewe na (Akk.) ; bedien, versorg, aanbid ; beoefen, gebruik ; bywoon, geslagsverkeer hê

नि Prefix: neer, binne

सेव् + नि 1 Ā निषेवते : woon by, bewoon, besoek

अमुत्र : daar, in die hiernamaals

इह : hier, in die hierdie wêreld

विद् 6 U विन्दति Pass. विद्यते PPP विन्न / वित्त : vind

भार्या v.: te verkry = eggenote

प्रिय 3: lief, aangenaam

मित्र n. (!): vriend

बान्धव m.: familielid

हि : want, naamlik (mag nooit aan die begin van 'n sin staan nie)

19.4. Oefening

Vertaal na Sanskrit:

1. Die Vaiśya-vrou, wie se seun gesterf het, huil.

2. Rāma offer aan die godheid wat hom beskerm.

3. Die digter loof die Kṣatriya, wie se rykdom hy begeer.

4. Vuur verbrand die huis van die man wat Agni nie met 'n offer vereer het nie.

5. Die man wat soos 'n tijger is, slaan die Kṣatriya-vegters dood wat Rāma verslaan het (Passief).

19.5. सुभाषितानि

Vertaal:

येन येन च वातेन वारिदो वारि मुञ्चति । तेन तेन च वातेन छत्रं वहति पण्डितः ॥१॥

Verduideliking: वारि Nom., Akk. sg. van वारि n.: water

यो धर्ममर्थं कामं च यथाकालं निषेवते । धर्मार्थकामसंयोगं सो ऽमुत्रेह च विन्दति ॥२॥

Verduideliking: यथाकालम् Avyayībhāva-samensetting: op die regte tyd ; altyd, wanneer daar 'n gepaste oomblik is.

सा भार्या या प्रियं ब्रूते स पुत्रो यस्तु जीवति । स जीवति गुणो यस्य धर्मो यस्य स जीवति ॥३॥ यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः । यस्यार्थाः स पुमांल्लोके यस्यार्थाः स हि पण्डितः ॥४॥

Verduideliking: पुमान् nominatief enkelvoud van पुंस् 'man'; लोके lokatiewe enkelvoud van लोक m.: in die ...