Lezione 48

48.1. सुभाषितानि

सत्यम् वद ॥१॥

धर्मं चर ॥२॥

मातृदेवो भव ॥३॥

गौरवं प्राप्यते दानात् ॥४॥

श्वः कार्यमद्य कुर्वीत ॥५॥

विद्याविहीनः पशुः ॥६॥

लाघवं वैयाकरणस्य भूषणम् ॥७॥

48.2. Formazione dell'imperativo (लोट्) delle radici verbali atematiche del presente

48.2.1. Desinenze dell'imperativo per le radici di presente atematiche

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	-āni	-ai	-āma	-āmahai
2. Person मध्यमः	-dhi -hi -ø -āna -tāt¹	-sva	-ta	-dhvam
3. Person प्रथमः	-tu -tāt¹	-tām	-antu 3.Cl.: -atu (da -*ntu)	-atām (da: -*ntām)

Nota: ¹ Le desinenze della 2. e 3.sg.P possono essere sostituite da -tāt, quando si vuole esprimere un augurio. -tāt appare (anche nella 3.sg.P) alla radice debole.

Zur Form der Desinenza der 2.sg.Imperativo.P:
-ø	Radicen der 5. und 8. Klasse, bei denen dem auslautenden -u nur ein Konsonant vorausgeht.
-āna	Radicen der 9. Klasse, die auf Konsonant enden, substituieren für -nī+Desinenza -āna
-hi	tutte le altre radici di presente, che terminano in vocale o semivocale (eccezione: जुहुधि per हु 3)
-dhi	Tutti gli altri casi

48.2.2. Forma del tema del presente

Tema forte:

• tutte le 1ª persona dell'imperativo
• 3.sg.P imperativo

Tema debole: tutte le altre forme

48.2.3. Seconda classe del presente (अदादि)

द्विष् 2U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	द्वेषानि	द्वेषाम	द्वेषै	द्वेषामहै
2. Person मध्यमः	द्विड्ढि (dviṣ + dhi) द्विष्टात्	द्विष्ट	द्विक्ष्व (dviṣ + sva)	द्विड्ढ्वम् (dviṣ + dhvam)
3. Person प्रथमः	द्वेष्टु द्विष्टात्	द्विषन्तु	द्विष्टाम्	द्विषताम् (dviṣ-atām)

आस् 2Ā

	आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	आसै	आसामहै
2. Person मध्यमः	आस्स्व	आध्वम् (ās + dhvam)
3. Person प्रथमः	आस्ताम्	आसताम्

दुह् 2U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	दोहानि	दोहाम	दोहै	दोहामहै
2. Person मध्यमः	दुग्धि (duh + dhi)	दुग्ध (duh + ta)	धुक्ष्व (duh + sva)	धुग्ध्वम्
3. Person प्रथमः	दोग्धु (doh + tu)	दुहन्तु	दुग्धाम्	दुहताम्

इ 2P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	अयानि (e + āni)	अयाम
2. Person मध्यमः	इहि	इत
3. Person प्रथमः	एतु	यन्तु (y-antu)

शी 2Ā (sempre con gradazione piena!)

	आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	शयै (śe + ai)	शयामहै
2. Person मध्यमः	शेष्व	शेध्वम्
3. Person प्रथमः	शेताम्	शेरताम्

हन् 2P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	हनानि	हनाम
2. Person मध्यमः	जहि¹	हत (aus: *hn-ta)
3. Person प्रथमः	हन्तु	घ्नन्तु

Nota: ¹ Spiegazione di जहि* vedi Thumb-Hauschild I,2 pag. 253

स्तु 2U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	स्तवानि (sto + āni)	स्तवाम	स्तवै	स्तवामहै
2. Person मध्यमः	स्तुहि स्तुवीहि	स्तुत स्तुवीत	स्तुष्व स्तुवीष्व	स्तुध्वम् स्तुवीध्वम्
3. Person प्रथमः	स्तौतु स्तवीतु	स्तुवन्तु	स्तुताम् स्तुवीताम्	स्तुवताम्

अस् 2P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	असानि	असाम
2. Person मध्यमः	एधि (aus: *s-dhi)	स्त
3. Person प्रथमः	अस्तु	सन्तु

शास् 2P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	शासानि	शासाम
2. Person मध्यमः	शाधि (aus: śās + dhi) unregelm. hochstufig	शिष्ट
3. Person प्रथमः	शास्तु	शासतु unregelm. hochstufig

48.2.4. Terza classe del presente (जुहोत्यादि) <!-- -->

La 3.pl.P termina in -atu !

हु 3P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	जुहवानि (ju-ho + āni)	जुहवाम	जुहवै	जुहवामहै
2. Person मध्यमः	जुहुधि unregelmässig¹	जुहुत	जुहुष्व	जुहुध्वम्
3. Person प्रथमः	जुहोतु	जुह्वतु (ju-hu + atu)	जुहुताम्	जुह्वताम्

Nota: ¹ Dissimilazione, in modo tale che non seguano due sillabe con ह्.

धा 3U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	दधानि (da-dhā + āni)	दधाम	दधै (da-dhā + ai)	दधामहै
2. Person मध्यमः	धेहि¹	धत्त (da-dh + ta)	धत्स्व	धद्ध्वम्
3. Person प्रथमः	दधातु	दधतु (da-dh-atu)	धत्ताम्	दधताम्

Nota: ¹ धेहि da *dhazdhi: caduta della sibilante indoeuropea z con sostituzione allungata; cfr. Thumb-Hauschild I,1 pag. 302

हा 3P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	जहानि	जहाम
2. Person मध्यमः	जहाहि unregelm. stark. St. जहीहि जहिहि	जहीत जहित
3. Person प्रथमः	जहातु	जहतु (ja-h-atu)

48.3. Sulla formazione dei nomi: suffissi तद्धित -a e -ya

Con il suffisso -a e (più raramente) -ya è possibile derivare un nome da un altro nome. In tal caso, la prima sillaba del nome originale assume il grado di allungamento (वृद्धि). Se il tema della parola originale termina già in -a, allora la वृद्धि è l'unico segno della derivazione, poiché non vi sono cambiamenti alla terminazione del tema.

Le parole derivate hanno il significato:

"che ha qualche relazione con ciò che è designato dalla parola base"

ad esempio:

• "derivante da"
• "appartenente a"

Le parole formate in questo modo sono aggettivi, ma possono essere sostantivizzate, ad esempio come patronimici (formazione di nomi secondo il padre: "figlio di N.N.") o astratti (per lo più neutri).

Esempi:

Parola base	Derivazione
शुचि 3 "lucente, puro"	शौच n. "purezza"
पुत्र m. "figlio"	पौत्र m. "derivante dal figlio = nipote del figlio, pronipote"
गोतम m. "possessore di molte vacche" nome proprio	गौतम m. "figlio di Gotama"
ब्रह्मन् n. "verità formulata, Veda, Assoluto"	ब्राह्मण m. "formulatore della verità, brāhmaṇa"
शूर 3 "eroico"	शौर्य n. "eroicità, coraggio"
राजन् m. "re"	राज्य n. "regno"
देव m. "celeste, dio"	दैव्य 3 "celeste"
ग्राम m. "villaggio"	ग्राम्य 3 "villaggio, rurale"

Behandlung des Temaauslautes vor dem Suffix -a:
-ṛ	-a tritt in der Regel an den Auslaut -r::brz.B. जेतृ "Sieger" » जैत्र 3 "siegreich"
-a	Ersatz des -a des Grundwortes durch das neue Suffix -a. Esempi siehe oben.
-i	Wegfall des -i z.B. प्रकृति f. "Natur" » प्राकृत 3 "natürlich, normal, üblich, vulgär"
-u	meistens: -av-a z.B. गुरु 3 "schwer"; m. "Meister, Lehrer" » गौरव 3 "zum Meister gehörig, vom Meister stammend"; n. "Gewicht, Schwere, Würde"
altri temi declinazionali:	vedi Wackernagel, Grammatica dell'indico antico II,2 § 38	<!-- -->

Prima del suffisso -ya la terminazione del tema viene trattata in modo simile a quanto avviene prima del suffisso -a.

Vedi esempi sopra!

Mediante questi suffissi è possibile formare anche derivazioni da composti.

ad esempio स्वश्व m. "colui, i cui cavalli sono buoni" nome proprio » सौवश्व m. "discendente di Svaśva"

Nei composti, in cui a causa del sandhi nel primo membro la -i o la -u finale viene sostituita da -y o -v e quindi precede la prima vocale della parola base (ad esempio composti con ni-, vi-, su-), la वृद्धि viene formata come se ci fossero -iy o -uv.

ad esempio व्याघ्र m. "tigre" » वैयाघ्र 3 "derivante da una tigre, appartenente a una tigre"

Fig.: वैयाघ्रं विजृम्भणम्
(Fonte dell'immagine: Dettagli)

48.4. Elenco di parole

श्वस् : domani

अद्य : oggi

लघु 3: facile (non difficile, non complesso), veloce, breve (nell'espressione)

व्याकरण n.: Grammatica (a व्याकृ)

तन्त्र n.: Corda ; Telaio, ordito, tessuto ; Fondamento, norma, regola ; Dottrina, opera didattica ; Tantra ; Formula magica ; Mezzo, trucco, farmaco ; Governo, autorità

Fig.: तन्त्रम्
Sualkuchi = সুৱালকুচি, Assam = অসম
(Fonte dell'immagine: Dettagli)

Fig.: तन्त्री
Musicisti di sitar = सितारवादकः
(Fonte dell'immagine: Dettagli)

स्त्री f.: Donna, moglie ; Femminile

Declinazione:

स्त्री f.	एकवचनम्	बहुवचनम्
प्रथमा	स्त्री	स्त्रियस्
द्वितीया	स्त्रियम् स्त्रीयम्	स्त्रियस् स्त्रीस्
तृतीया	स्त्रिया	स्त्रीभिस्
चतुर्थी	स्त्रियै	स्त्रीभ्यस्
पञ्चमी	स्त्रियास्	स्त्रीभ्यस्
षष्ठी	स्त्रियास्	स्त्रीणाम्
सप्तमी	स्त्रियाम्	स्त्रीषु
आमन्त्रितम्	स्त्रि	स्त्रियस्

Fig.: स्वतन्त्राः स्त्रियः
Gruppo di auto-aiuto (SHG), Tamil Nadu = தமிழ்நாடு
(Fonte dell'immagine: Dettagli)

दिवानिशम् Avverbio: di giorno e di notte

सज्ज् 1P सज्जति : appendere, aderire

कुमार m.: Bambino, giovane, principe; Epiteto di कार्तिकेय / Murugan = முருகன் = മുരുകന്‍ / Subrahmanya = ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ

Fig.: कुमारः
Festival Thaipusam = தைப்பூசம், Batu Caves, Malesia
(Fonte dell'immagine: Dettagli)

कुमारी f.: Ragazza, figlia

Fig.: कुमारी
नेपाल
(Fonte dell'immagine: Dettagli)

कौमर n.: Infanzia

यौवन n.: Giovinezza

स्थविर 3: vecchio, anziano

Fig.: स्थविराः
जोधपुर
(Fonte dell'immagine: Dettagli)

स्थाविर n.: (alto) Età

वाच्य 3: anche: biasimevole

सूक्ष्म 3: fine, minuscolo, sottile

Fig.: सूक्ष्मम्
Lago Karanji = ಕಾರಂಜಿ ಕೆರೆ
(Fonte dell'immagine: Dettagli)

प्रसङ्ग m.: Attaccamento, inclinazione ; Occasione

विशेष m.: Differenza, particolarità

प्रसूति f.: Nascita, discendenza

चरित्र n.: Uso, costume, diritto consuetudinario ; Comportamento

जाया f.: Moglie

Fig.: मम जाया
(Immagine: Payer)
(Fonte dell'immagine: Dettagli)

48.5. Esercizio

A) Tradurre lo सुभाषितानि all'inizio della lezione.

B) Tradurre in sanscrito (usando l'imperativo e preferibilmente radici della 2ª e 3ª classe di presente):

1. Dopo aver avuto un figlio, lascia la famiglia!
2. Discendenti di Puru, temete coloro che hanno fatto il male!
3. Le ragazze devono dare cibo ai mendicanti.
4. Vogliamo parlare.
5. Con le parole "Vieni, monaco!", il Buddha accettò l'uomo nell'ordine monastico (उपसम्पद् causativo).
6. Siate veri discendenti di Manu!
7. Voglio lodare शिव e gli altri dèi.
8. Racconta!
9. Esplorate gli inferi!
10. Essi (pl.) devono giacere su questi letti.
11. Gli uomini simili alle tigre devono uccidere coloro che sono nemici di Indra.
12. Concentrati!
13. Sedetevi qui!
14. Vogliamo mangiare questi frutti.
15. Il servo deve mungere la mucca.
16. Re, proteggi il dharma e il popolo.
17. Insegna agli studenti il Veda!
18. Egli deve indossare nuovi vestiti.
19. Essi (pl.) devono sedersi nella mia casa.
20. I mariti devono mantenere le loro spose (nel senso di sostentamento).

48.6. Esercizio di traduzione

मनुस्मृति ९ (स्त्रीधर्मः):

अस्वतन्त्राः स्त्रियः कार्याः पुरुषैः स्वैर्दिवानिशम् ।
विषयेषु च सज्जन्त्यः संस्थाप्या आत्मनो वशे ॥२॥
पिता रक्षति कौमरे भर्ता रक्षति यौवने ।
रक्षन्ति स्थाविरे पुत्रा न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति ॥३॥
काले ऽदाता पिता वाच्यो वाच्यश्चानुपनयन्पतिः ।
मृते भर्तरi पुत्रस्तु वाच्यो मातुररक्षिता ॥४॥
सूक्ष्मेभ्यो ऽपि प्रसङ्गेभ्यः स्त्रियो रक्ष्या विशेषतः ।
द्वयोर्हि कुलयोः शोकमावहेयुररक्षिताः ॥५॥
इमं हि सर्ववर्णानां पश्यन्तो धर्ममुत्तमम् ।
यतन्ते रक्षितुं भार्यां भर्तारो दुर्बला अपि ॥६॥
स्वां प्रसूतिं चरित्रं च कुलमात्मानमेव च ।
स्वं च धर्मं प्रयत्नेन जायां रक्षन्हि रक्षति ॥७॥
पतिर्भार्यां संप्रविश्य गर्भो भूत्वेह जायते ।
जायायास्तद्धि जायात्वं यद् अस्यां जायते पुनः ॥८॥

Spiegazione:
द्वयोर्हि कुलयोः : Gen. (षष्ठी) Dualeeeeeee di द्वे कुले "due famiglie"