Lezione 36
36.1. Formazioni speciali del perfetto
1. Alcune radici mostrano, dopo la sillaba di reduplicazione, una variazione dell'inizio della radice.
Esempi:
| Radice धातु | 3. sg. Perf. P. | 3. pl. Perf. P. | 3. sg. Perf. Ā. | 3. pl. Perf. Ā. |
|---|---|---|---|---|
| जि 1P Perf. IIIa | जिगाय | जिsig[ग्यु]र् ji-gi + ur | ||
| चि 5U Perf. IIIa | चिsig[का]य चिचाय | चिsig[क्यु]र् चिच्युर् | चिsig[क्ये] चिच्ये | चिsig[क्यि]रे चिच्यिरे |
| हन् 2P Perf. Va | जघान | जघ्नुर् |
2. La radice विद् 2P "sapere" ha un perfetto con significato presente.
| Radice धातु | 3. sg. Perf. P. | 3. pl. Perf. P. |
|---|---|---|
| विद् 2P | वेद er/sie/es weiss | विदुर् sie wissen |
3. La radice अह् "dire" ha solo forme di perfetto (Perfetto I). Queste hanno significato presente.
| Radice धातु | 3. sg. Perf. P. | 3. pl. Perf. P. |
|---|---|---|
| अह् Perf. I | आह er/sie/es sagt | आहुर् sie sagen |
4. La radice भू 1P ha lo stemma del perfetto बभू, davanti a vocali बभूव्.
| Radice धातु | 3. sg. Perf. P. | 3. pl. Perf. P. |
|---|---|---|
| भू 1P | बभूव | बभूवुर् |
36.2. Il perfetto perifrastico (अनुप्रयोगलिट्)
Il perfetto perifrastico (अनुप्रयोगलिट्) è usato:
- nelle coniugazioni derivate (Causativo, Desiderativo, Frequentativo, Denominativi)
- nelle radici che iniziano con una vocale lunga (tranne ā-) o con una vocale (tranne a-) seguita da due consonanti
- in alcune altre radici
Formazione:
radice del presente (debole) + -ām + la forma corrispondente del perfetto di कृ, अस् o भू
- La vocale finale del tema subisce guṇa prima di -ām.
- अस् e भू sono coniugati anche nel Parasmaipada per i verbi Ātmanepada.
Il perfetto perifrastico è probabilmente sorto dall'accusativo di un nome verbale in -ā. Questo accusativo viene usato -- come spesso altrove -- avverbialmente.
Esempi:
| Radice धातु | 3. sg. Perf. P. | 3. pl. Perf. P. | 3. sg. Perf. Ā. | 3. pl. Perf. Ā. |
|---|---|---|---|---|
| ईक्ष् 1Ā | ईक्षां चक्रे ईक्षामास ईक्षां बभूव | ईक्षां चक्रिरे ईक्षामासुर् ईक्षां बभूवुर् | ||
| बन्ध् Kausativ: बन्धय- "binden lassen" | बन्धयां चकार बन्धयामास बन्धयां बभूव | बन्धयां चक्रुर् बन्धयामासुर् बन्धयां बभूवुर् |
36.3. Passivo del perfetto
Nel perfetto, per il passivo si utilizzano le forme dell'Ātmanepada. Si preferisce tuttavia l'uso del PPP. La costruzione è in entrambi i casi quella delle frasi passive:
तेन पुण्यं चक्रे = तेन पुण्यं कृतम् = "Egli compì un'opera meritoria"
36.4. Elenco di parole
अह् P solo perfetto con significato presente आह, आहुर् : dire, parlare
अह् प्र P solo perfetto con significato presente प्राह : dire, parlare
ईक्ष् 1Ā ईक्षते : vedere, (er)blickare, esaminare
Perf. ईक्षां चक्रे
Fut. ईक्षिष्यते
Pass. ईक्ष्यते
Kaus. ईक्षयति
PPP ईक्षित
Inf. ईक्षितुम्
चि 5U चिनोति : accumulare, raccogliere
Perf. चिकाय । चिचाय
Fut. चेष्यति
Pass. चीयते
Kaus. चाययति । चापयति
PPP चित
Inf. चेतुम्
Fig.: गोमयं चिकाय
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
व्रज् 1P व्रजति : procedere, andare, andarsene
Perf. Vc वव्राज, वव्रजुर्
Fut. व्रजिष्यति
Pass. व्रज्यते
Kaus. व्राजयति
PPP व्रजित
Inf. व्रजितुम्
व्रज् + प्र 1P प्रव्रजति : andarsene (in particolare dalla casa verso l'irrealtà come asceta = diventare un monaco)
अगार n.। आगार n.: casa, focolare
Fig.: अगारम्
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
da ciò:
अनगार्य n. । अनगारika f.: irrealità di un monaco buddista o novizio
Fig.: अनगार्यम्
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
अञ्जलि m.: Le due mani unite in alto per mostrare rispetto
आदृत 3: stimato
उपाध्याय m.: insegnante
पृथिवी f.: terra
पृष्ठ n: schiena, retro
पृष्ठम् : dietro
प्रजापति m.: signore delle creature, dio creatore
अनु prefisso: dopo, lungo, sopra - attraverso, lungo, secondo, aggiungere, dietro - attraverso
ad esempio
अनुकृ : imitare, fare come
अनुगम् : seguire qualcuno, andare lungo
अभि : -, dopo - attraverso, verso - attraverso, verso - attraverso, contro, in - dentro, in relazione a, su, sopra, a
ad esempio
अभिगम् : andare verso, avvicinarsi
वद् + अभि Causativo Ā अभिवादयते : salutare formalmente, rivolgere la parola
ग्लै 1P ग्लायति : provare avversione, svanire
Perf. IV जग्लौ
Fut. ग्लास्यति
Pass. ग्लायते
Kaus. ग्लापयति । ग्लपयति
PPP ग्लान
Inf. ग्लातुम्
Absol. -ग्लाय
घ्रा 1P जिघ्रति : sentire odore di qualcosa
Perf. IV जघ्रौ
Fut. घ्रास्यति
Pass. घ्रायते
Kaus. घ्रापयति
PPP घ्रात । घ्राण
Inf. घ्रातुम्
Absol. -घ्राय
प्री 9U प्रीणति : divertire, rallegrare; amare, essere favorevole a qualcuno
प्री 4Ā प्रीयते : rallegrarsi
Perf. IIIa पिप्राय, पिप्रिये
Fut. प्रेष्यति
Pass. प्रीयते
Kaus. प्रीणयति
PPP प्रीत
Inf. प्रेतुम्
स्पृश् 6P स्पृशति : toccare
Perf IIa पस्पर्श, पस्पृशुर्
Fut. स्पर्क्ष्यति । स्प्रक्ष्यति
Pass. स्पृश्यते
Kaus. स्पर्शयति
PPP स्पृष्ट
Inf. स्पर्ष्तुम् । स्प्रष्तुम्
Absol. -स्पृश्य
Fig.: सुगतो भूमीं पस्पर्श
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
हृष् 4P हृष्यति : irrigidirsi: drizzarsi (capelli), rallegrarsi per (istr., acc., loc.)
Perf II जहर्ष
Fut. हर्षिष्यति
Pass. हृष्यते
Kaus. हर्षयति
PPP हृषित
Fig.: लोमहर्षः
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
स्वक 3: proprio (mio, tuo ...) ; m.: membro
36.5. Esercizio
A) Le seguenti radici hanno sia il perfetto reduplicato sia il perfetto perifrastico. Formare le corrispondenti forme di perfetto perifrastico e reduplicato per le seguenti forme:
- बिभ्रते
- बिभ्यति
- जुहोति
- वेत्ति
B) La radice आस् "sedersi" ha il perfetto perifrastico. Formare questo per le seguenti forme:
- आस्ते
- आसते
C) Formare il corrispondente perfetto per le seguenti forme:
- जीयते
- विदन्ति
- विन्दति
- त्याजयिष्यति
- ऐक्षन्त
- अगापयत्
- अपद्यन्त
- चिनोति (2 forme)
- हन्ति
- प्रभविष्यन्ति
- क्रामन्ति
- प्राव्रजन्
- त्यक्ष्यति
D) Tradurre:
पुत्रे जाते सुगतः कुलं धनं च तत्याजागाराच्चानगर्यं प्रवव्राज । बुद्ध्यार्यसत्यानि प्रज्ञाय प्रज्ञया च दुःखान्मुक्तो मोक्तुकामार्यजनान्बोधयामासेति भिक्षव आहुः ॥१॥
Fig.: पुत्रे जाते सुगतः कुलं धनं च तत्याजागाराच्चानगर्यं प्रवव्राज
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
ब्राह्मणा महादेवयज्ञायाग्निं चिक्यिरे । ब्राह्मणेष्विन्द्रादिदेवान्स्तुवत्स्वग्निर्यज्ञान्नमाश । एवं यज्ञेन ब्राह्मणा महादेवैरादयां चक्रुस्तांश्च स्तोत्रानि श्रावयां बभूवुः ॥२॥
रक्षितधर्मक्षत्रिययोधा महानगरं जेतुकामाञ्छत्रून्विजिग्युर्न तु जघ्नुः ॥३॥
अधीतवेदद्विजो द्विजधर्मं वेद ॥४॥
विद्ययैव जीवितुं न शक्यते । य एवं विदुर्नाधीयीरन् ॥५॥
स साधुर्दुर्जनपापलोभमतिमीक्षां चक्रे ॥६॥
ब्राह्मणीभिः स्वान्नानि पेचिरे ॥७॥
36.6. Il perfetto (लिट्) per le radici finora apprese
| Radice धातु | Classe del perfetto | Perfetto (लिट्) |
|---|---|---|
| अञ्ज् 7P | I | आनञ्ज |
| अद् 2P | I | आद |
| अर्ह् 1P | I | आनर्ह |
| अश् 5Ā | I | आनशे |
| अश् 9P | I | आश |
| अस् 2P | I | आस |
| अस् 4P | I | आस |
| आप् 5P | I | आप |
| आस् 2Ā | Perifr. | आसां चक्रे |
| इ 2P | IIIa | इयाय, ईयुर् |
| इष् 6P | II | इयेष, ईषुर् |
| कम् 10Ā | Perifr. Vc | कामयां चक्रे / चकमे |
| कुप् 4P | II | चुकोप, चुकुपुर् |
| कृ 8U | IIIa | चकार, चक्रुर् |
| कृ सम् 8 | IIIb | सञ्चस्कार, सञ्चस्करुर् |
| कृष् 1P, 6U | II | चकर्ष, चकृषुर् |
| क्रि 9U | IIIa | चिक्राय, चिक्रियुर् |
| क्रुध् 4P | II | चुक्रोध, चुक्रुधुर् |
| खाद् 1P | I | चखाद |
| ख्या 2P | -- | -- |
| गम् 1P | Va | जगाम, जग्मुर् |
| ग्रस् 1Ā | Vc | जग्रसे |
| चर् 1P | Vb | चचार, चेरुर् |
| चुर् 10U | Perifr. | चोरयां चकार |
| छिद् 7U | II | चिच्छेद, चिच्छिदे |
| जन् 1Ā | Va | जज्ञे |
| जि 1P | Irreg. IIIa | जिगाय, जिग्युर् |
| जीव् 1P | I | जजिजीव |
| ज्ञा 9U | IV | जज्ञौ, जज्ञे |
| तन् 8U | Vb | ततान, तेने |
| त्यज् 1P | Vc | तत्याज, तत्यजुर् |
| दह् 1P | Vb | ददाह, देहुर् |
| दा 3U | IV | ददौ, ददे |
| दिश् 6U | II | दिदेश, दिदिशुर् |
| दुष् 4P | II | दुदोष, दुदुषुर् |
| दुह् 2U | II | दुदोह, दुदुहे |
| दृश् | II | ददर्श, ददृशुर् |
| द्विष् 2U | II | दिद्वेष, दिद्विषे |
| धा 3U | IV | दधौ, दधे |
| धृ 1U | IIIa | दधार, दध्रे |
| नी 1U | IIIa | निनाय, निन्युर् |
| नृत् 4P | II | ननर्त, ननृतुर् |
| पच् 1U | Vb | पपाच, पेचुर् |
| पत् 1P | Vb | पपात, पेतुर् |
| पद् 4Ā | Vb | पेदे |
| पा 1P | IV | पपौ, पपुर् |
| पा 2P | IV | पपौ, पपुर् |
| पू 9U | IIIa | पुपाव, पुपुवे |
| पॄ 3P | IIIb | पपार, पप्रुर् / पपरुर् |
| प्रच्छ् 6P | I | पप्रच्छ, पप्रच्छुर् |
| बन्ध् 9P | I | बबन्ध, बबन्धुर् |
| बुध् 1U, 4Ā | II | बुबोध, बुबुधे |
| ब्रू 2U | -- | -- |
| भज् 1U | Vb (!) | बभाज, भेजे |
| भञ्ज् 7P | I | बभञ्ज, बभञ्जुर् |
| भिद् 7U | II | बिभेद, बिभिदे |
| भी 3P | IIIa / Perifr. | बिभाय, बिभ्युर् / बिभयां चकार |
| भुज् 7U | II | बुभोज, बुबुजे |
| भू 1P | Irreg. | बभूव, बभूवुर् |
| भृ 1U, 3U | IIIa / Perifr. | बभार, बभ्रुर् / बिभरां चकार |
| मद् 4P | Vb | ममाद, मेदुर् |
| मन् 4Ā | Vb | मेने |
| मा 2P, 3Ā | IV | ममौ, ममे |
| मुच् 6U | II | मुमोच, मुमुचुर् |
| मुह् 4P | II | मुमोह, मुमुहुर् |
| मृ 4Ā | IIIa | ममार, मम्रुर् |
| यज् 1U | Va | इयाज, ईजुर् |
| युज् 7U | II | युयोज, युयुजे |
| युध् 4Ā | II | युयुधे |
| रक्ष् 1P | I | ररक्ष, ररक्षुर् |
| रुद् 2P | II | रुरोद, रुरुदुर् |
| रुध् 7U | II | रुरोध, रुरुधे |
| लभ् 1Ā | Vb | लेभे |
| लिप् 6U | II | लिलेप, लिलिपे |
| लुभ् 4P | II | लुलोभ, लुलुभुर् |
| वच् 2P | Va | उवाच, ऊचुर् |
| वद् 1P | Va | उवाद, ऊदुर् |
| वस् 1P | Va | उवास, ऊषुर् |
| वस् 2Ā | Vc | ववसे |
| वह् 1U | Va | उवाह, ऊहे |
| विद् 2P | II / Perif. / Presentico | विवेद, विविदुर् / विदां चकार / वेद, विदुर् |
| विद् 6U | II | विवेद, विविदे |
| विश् 6P | II | विवेश, विविशुर् |
| वृत् 1Ā | II | ववृते |
| वृध् 1Ā | II | ववृधे |
| शक् 5P | Vb | शशाक, शेकुर् |
| श्रु 5P | IIIa aniṭ | शुश्राव, शुश्रुवुर् |
| सद् 1P | Vb | ससाद, सेदुर् |
| सह् 1Ā | Vb | सेहे |
| सिच् 6U | II | सिषेच, सिषिचे |
| सु 5U | IIIa | सुसाव, सुसुवे |
| सृज् 6P | II | ससर्ज, ससृजुर् |
| स्तु 2U | IIIa aniṭ | तुष्टाव, तुष्टुवुर् |
| स्था 1P | IV | तस्थौ, तस्थुर् |
| स्मृ 1P | IIIb | सस्मार, सस्मरुर् |
| हन् 2P | Va | जघान, जघ्नुर् |
| हा 3P | IV | जहौ, जहुर् |
| हु 3P | IIIa / Perif. | जुहाव, जुहुवुर् / जुहवां चकार |
| हृ 1U | IIIa | जहार, जह्रे |
36.7. Esercizio di traduzione
Tradurre:
1. महाभारत १३.७.२५-२६
येन प्रीणति पितरं
तेन प्रीतः प्रजापतिः ।
प्रीणति मातरं येन
पृथिवी तेन पूजिता ।
येन प्रीणात्युपाध्यायं
तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ।
सर्वे तस्यादृता धर्मा
यस्यैते त्रय आदृताः ।
अनादृतास्तु यस्यैते
सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥
Spiegazioni:
पितरम् : Acc. sg. di पितृ m. "Padre"
मातरम् : Acc. sg. di मातृ f. "Madre"
ब्रह्म : Nom./Acc. sg. di ब्रह्मन् n. "Assoluto, Veda"
सर्वे : Nom. pl. masch. di सर्व "tutti, ciascuno"
त्रयस् : Nom. pl. masch. di त्रि "tre"
सर्वास् : Nom./Acc. pl. fem. di सर्व "tutti, ciascuno"
Fig.: येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ।
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
2. मनुस्मृति ४.१५४ sul corretto comportamento verso gli anziani:
अभिवादयेद्वृद्धांश्च दद्याच्चैवासनं स्वकम् ।
कृताञ्जलिरुपासीत गच्छतः पृष्ठतो ऽन्वियात् ॥
3. मनुस्मृति २.९८: Chi è un जितेन्द्रिय :
श्रुत्वा स्पृष्ट्वा च दृष्ट्वा च भुक्त्वा घ्रात्वा च यो नरः ।
न हृष्यति ग्लायति वा स विज्ञेयो जितेन्द्रियः ॥
Spiegazione: विज्ञेय ३: uno che è riconoscibile; uno che è conoscibile (come)
4. मनुस्मृति २.११० sul corretto comportamento di un Brahmano:
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्न चान्यायेन पृच्छतः ।
जानन्नपि हि मेधावी जडवल्लोक आचरेत् ॥
Spiegazioni:
In questo verso ब्रू è costruito con il genitivo
मेधावी : Nom. sg. masch. di मेधाविन् ३ "saggio, intelligente"
जडवत् Avv. "Alla stregua di uno ottuso/stupido/idiota"
36.8. Esercizio di ripasso sulla morfologia
Determinare e tradurre le seguenti forme verbali in tutti i modi possibili:
- नयति
- समस्कुर्वन्
- स्यात्
- यस्याम्
- अधीयते
- प्रोचुः
- समादधाति
- हरेः
- हरे
- हरेत्
- जह्रे
- आक्रीणीत
- व्यक्रियत
- प्राजहुः
- प्रजहुः
- ददे
- दत्ते
- हिते
- हीयते
- जज्ञे
- यज्ञे
- तेन
- तेने
- ततः
- सतः
- जगौ
- पशौ
- मेने
- माने
- एतस्मात्
- तायेत
- तया
- लेभिरे
- ऊषुः
- व्यानक्
- युङ्क्ते
- युक्ते
- युगे
- अपिपः
- अपिबत्
- lekt3601.jpg: Fig.: गोमयं चिकाय Udaipur = उदयपुर [Fonte dell'immagine: whitecat singapore. -- http://www.flickr.com/photos/whitecatsg/2530543213/. -- Accesso il 2008-12-28. -- Licenza Creative Commons (Attribuzione, uso non commerciale)]
- lekt3602.jpg: Fig.: अगारम् Shekawati = शेखावाटी [Fonte dell'immagine: bartvanpoll. -- http://www.flickr.com/photos/bartvanpoll/1151647344/. -- Accesso il 2008-12-28. -- Licenza Creative Commons (Attribuzione, condividi allo stesso modo)]
- lekt3603.jpg: Fig.: अनगार्यम् Nord-est della Thailandia = อีสาน [Fonte dell'immagine: Midpath. -- http://www.flickr.com/photos/midpath/298555436/. -- Accesso il 2008-12-28. -- Creative Commons License (Attribuzione, uso non commerciale, nessuna Modifica)]
- lekt3604.jpg: Fig.: लोमहर्षः (लोमन् n. peli del corpo) [Fonte dell'immagine: Socceraholic. -- http://www.flickr.com/photos/7amanito/2995353459/. -- Accesso il 2008-12-29. -- Creative Commons License (Attribuzione, uso non commerciale)]
- lekt3605.jpg: पुत्रे जाते सुगतः कुलं धनं च तत्याजागाराच्चानगर्यं प्रवव्राज Gandhara, 1./2. sec. d.C. [Fonte dell'immagine: Wikipedia. GNU FDLicense]
- lekt3606.jpg: Fig.:स् सुगतो भूमीं पस्पर्श भूमीस्पर्श Mudrā [Fonte dell'immagine: Payer]
- lekt3607.jpg: Fig.: येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् । [Fonte dell'immagine: Dey. -- http://www.flickr.com/photos/dey/481184329/in/photostream/. -- Accesso il 2008-12-29. -- Creative Commons License (Attribuzione, uso non commerciale, condividi allo stesso modo)]