🇦🇱 SQ - Shqip
🇦🇱 SQ - Shqip
Pamja
Mësimi 30
30.1. Klasa e 9-të e Presentit (क्र्यादि = "क्री etj.")
Formimi:
rrënja e fortë: rrënjë në gradë të ulët + -nā-
rrënja e dobët:
përpara konsonantit: Rrënjë në gradë të ulët + -nī-
përpara zanorit: rrënjë në gradë të ulët + -n-
Shembull:
क्री 9U "blej"
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person Parasmaipada | क्रीणाति (krī + nā + ti) | क्रीणन्ति (krī + n + anti) |
| 3. Person Ātmanepada | क्रीणीते (krī + nī + te) | क्रीणते (krī + n + ate) |
Në këtë klasë prezenti, veçanërisht duhet të merret parasysh formimi i rrënjës së presentit për rrënjën ज्ञा 9U "di, njoh":
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person Parasmaipada | जानाति (jā-nā-ti) | जानन्ति (jā-n-anti) |
| 3. Person Ātmanepada | जानीते (jā-nī-te) | जानते (jā-n-ate) |
Forma जा që i shërben si bazë për rrënjën e presentit të ज्ञा, mund të shpjegohet ose përmes një vargu ablaut -ā (gradë e ulët) -nā (gradë e lartë), ose përmes dissimilacionit nga *jñā-nā-ti.
Disa rrënjë me zanor të gjatë e shkurtrojnë atë përpara mbaresës së rrënjës së presentit të klasës së 9-të:
Shembull:
पू 9U "pastroj"
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person Parasmaipada | पुनाति (pu-nā-ti) | पुनन्ति (pu-n-anti) |
| 3. Person Ātmanepada | पुनीते (pu-nī-te) | पुनते (pu-n-ate) |
Formimi i participit të kohës së tanishme Parasmaipada:
Shembull:
क्रीणन्त् (krī + n + ant) ; fem.: क्रीणती (krī + n + at + ī)
30.2. Përdorimi i Optativit (लिङ्)
Optativi përdoret:
1. për shprehjen
- e një dëbie
- e një lutjeje
- e urdhrit të butësuar
(në këtë rast, Optativi - लिङ् - mbivendoset me Imperativin - लोट्)
Shembull:
दासो ग्राममागच्छेत् = "Skllavi le të vijë në fshat"
2. Kur diçka paraqitet si
- e mundur
- e mundshme
- e supozuar
duhet të paraqitet.
Shembull:
ग्रामाच्चेद्गच्छेद्गुरुं न शृणुयात् = "Nëse ai do të largohej nga fshati, nuk do ta dëgjonte mësuesin"
3. Propozimet relative me Optativ kanë ndonjëherë kuptimin: "Nëse dikush ..."
Shembull:
यो नृतं वदेत्स नरकं पतेत् = "Nëse dikush do të thoshte një gënjeshtër, do të binte në ferr = Nëse dikush thotë një gënjeshtër, bie në ferr"
30.3. Përfundimet sekondare të personit të tretë në numrin singular dhe plural
Optativi (लिङ्), Imperfekti (लङ्), Aoristi (लुङ्), Prekativi (आशिर्लिङ्) dhe Kondicionali kanë ato që quhen përfundime sekondare:
| Personi i 3-të Singular | Personi i 3-të Plural | |
|---|---|---|
| Parasmaipada | -t | klasat athematic: -an ose -ur Optativ: -ur |
| Ātmanepada | -ta | klasat athematic: -ata (nga *nta) Optativ: -ran |
30.4. Formimi i Optativit të Presentit (लिङ्)
30.4.1. Klasat tematike të Presentit
para fundeve që fillojnë me konsonant:
Stami i Presentit + -i- (që bashkohet me -a- për të bërë -e-) + Fjalëformime dytësore
para fundeve që fillojnë me zanor:
Stami i Presentit + -i- (» -e-) + -y- + Fjalëformim dytësor
Shembuj:
1. Klasa e Presentit:
भू
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| Personi 3 Parasmaipada | भवेत् (bhava + i + t) | भवेयुर् (bhava + i + y + ur) |
| Personi 3 Ātmanepada | भवेत (bhava + i + ta) | भवेरन् (bhava + i + ran) |
4. Klasa e Presentit:
नृत्
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| Personi 3 Parasmaipada | नृत्येत् (nṛtya + i + t) | नृत्येयुर् (nṛtya + i + y + ur) |
| Personi 3 Ātmanepada | नृत्येत (nṛtya + i + ta) | नृत्येरन् (nṛtya + i + ran) |
6. Klasa e Presentit
विश्
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| Personi 3 Parasmaipada | विशेत् (viśa + i + t) | विशेयुर् (viśa + i + y + ur) |
| Personi 3 Ātmanepada | विशेत (viśa + i + ta) | विशेरन् (viśa + i + ran) |
10. Klasa e Presentit dhe Kausativet
चुर्
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| Personi 3 Parasmaipada | चोरयेत् (coraya + i + t) | चोरयेयुर् (coraya + i + y + ur) |
| Personi 3 Ātmanepada | चोरयेत (coraya + i + ta) | चोरयेरन् (coraya + i + ran) |
30.4.2. Klasat e Presentit Athematik
Parasmaipada:
Stem i dobët i presentit + -yā- (para -ur: -y-) + përfundim dytësor
Ātmanepada:
Stem i dobët i presentit + -ī- + përfundim dytësor
Shembuj:
Klasa 2. e presentit:
द्विष्
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person Parasmaipada | द्विष्यात् (dviṣ-yā-t) | द्विष्युर् (dviṣ-y-ur) |
| 3. Person Ātmanepada | द्विषीत (dviṣ-ī-ta) | द्विषीरन् (dviṣ-ī-ran) |
Klasa 5. e presentit
सु
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person Parasmaipada | सुनुयात् (sunu-yā-t) | सुनुयुर् (sunu-y-ur) |
| 3. Person Ātmanepada | सुन्वीत (sunu + ī + ta) | सुन्वीरन् (sunu + ī + ran) |
Klasa 8. e presentit
तन्
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person Parasmaipada | तनुयात् (tanu-yā-t) | तनुयुर् (tanu-y-ur) |
| 3. Person Ātmanepada | तन्वीत (tanu + ī + ta) | तन्वीरन् (tanu + ī + ran) |
kṛ :br(कृ)
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person Parasmaipada | कुर्यात् | कुर्युर् |
| 3. Person Ātmanepada | कुर्वीत | कुर्वीरन् |
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person Parasmaipada | क्रीणीयात् (krīṇī-yā-t) | क्रीणीयुर् (krīṇī-y-ur) |
| 3. Person Ātmanepada | क्रीणीत (krīṇ-ī-ta) | क्रीणीरन् (krīṇ-ī-ran) |
30.5. Sandhi për -r në fund të fjalës
Përveç për -ar, vlenin të njëjtat rregulla Sandhi për -r në fund të fjalës si për -s në fund të fjalës.
-ar para zanoreve zërinjtare mbetet -ar, por para r- bie -r dhe -a- zëvendësohet me -ā-.
Shembuj:
भवेयुर् + च » भवेयुश्च पुनर् + अग्निः » पुनरग्निः पुनर् + रोदिति » पुना रोदिति
30.6. Listë fjalësh
क्री 9U क्रीणाति : blej
Fut. क्रेष्यति
Pass. क्रीयते
PPP क्रीत
Inf. क्रेतुम्
क्री + वि 9Ā विक्रीणीते : shes
Absol. विक्रीय
Fig.: क्रीणन्ति विक्रीणते च
Bundi = बुन्दी, Rajasthan = राजस्थान
(Burimi i imazhit: Detaje)
ज्ञा 9U जानाति : njoh, identifikoj, di, kuptoj
Fut. ज्ञास्यति
Pass. ज्ञायते
Kaus. ज्ञापयति
Kaus. PPP ज्ञप्त / ज्ञापित
PPP ज्ञात
Inf. ज्ञातुम्
prej tij:
ज्ञाति m.: (gjaku) i afërm (të afërmit janë ata që njohim!)
ज्ञान n.: njohuri, dijeni, kuptim (veçanërisht i "lartëve" të vërtetave në fe dhe filozofi)
Fig.: ज्ञातयः
Darewadi, Ahmed Nagar District = अहमदनगर, Maharashtra = महाराष्ट्र
(Burimi i imazhit: Detaje)
पू 9U पुनाति : pastroj
Fut. पविष्यति
Pass. पूयते
Kaus. पावयति
PPP पूत
Inf. पवितुम्
Fig.: श्रोत्राणि पुनाति
(Burimi i imazhit: Detaje)
अश् 9P अश्नाति : haq, konsumoj
Fut. अशिष्यति
Pass. अश्यते
Kaus. आशयति
PPP अशित
Inf. अशितुम्
Fig.: अश्नीयात् थाली, India Jugore
(Burimi i imazhit: Detaje)
प्रिय ३: i dashur, që do, miqësor
Fig.: प्रिया
(Burimi i imazhit: Detaje)
चेत् Konjunktion: nëse; me kusht që (kurrë nuk shfaqet në fillim të një fjaleje)
न चेत् : nëse jo
यदि Konjunktion: nëse
यद्यपि : edhe nëse, megjithëse
यद्येवम् : nëse është kështu, në këto rrethana
पुनर् : përsëri, vazhdimisht, prapa, sërish, kundrejt, por
पुनः पुनर् : përsëri
prej kësaj:
पुनर्भव m.: rilindje
Fig.: पुनर्भवः
(Burimi i imazhit: Detaje)
जीव् 1P जीवति : jetoj
Fut. जीविष्यति
Pass. जीव्यते
Kaus. जीवयति
PPP जीवित : i gjallë
Inf. जीवितुम्
prej kësaj:
जीव m./n.: jetë, shpirt individual
सनातन ३ fem.: सनातनी : i përjetshëm, i pandryshueshëm, i qëndrueshëm
30.7. Ushtrim
A) Konvertoni format e mëposhtme verbale në forma Optative përkatëse sipas Personit, Numrit dhe Gjinisë së Verbit:
- ह्रियते
- ध्नन्ति
- स्मरति
- स्थापयन्ति
- स्तौति
- सर्ज्यते
- सुन्वन्ति
- सिञ्चति
- शृणोति
- शक्नुवन्ति
- वर्तन्ते
- वेशयन्ति
- वस्ते
- उष्यते
- वाद्यते
- उच्यते
- लम्भ्यते
- रक्षयन्ति
- युध्यते
- इज्यते
- म्रियते
- मुञ्चन्ति
- मन्यन्ते
- भवति
- भजन्ति
- ब्रवीति
- बुध्यते
- पृच्छन्ति
- पुनाति
- पाति
- पीयते
- पद्यते
- पतति
- पाचयन्ति
- नृत्यन्ति
- नीयते
- द्विषते
- पश्यन्ति
- दोग्धि
- दुष्यति
- देशयन्ति
- दहति
- तनुते
- जानाति
- जानते
- जयन्ति
- जायन्ते
- चोर्यते
- चारयति
- गच्छन्ति
- खाद्यते
- क्रीणीते
- क्रियते
- कोपयति
- कामयते
- इच्छति
- आययन्ति
- आस्यते
- आप्नुवते
- अस्यते
- सन्ति
- अश्नुते
- अर्हति
- अदन्ति
- अध्यापयन्ति
B) Përktheni fjali e mëposhtme dhe shpërndani kompozitat në sanskritisht:
जना आर्यसत्यानि जानीयुरिति सुगतेनार्याणां सुखाय जना धर्मं ज्ञाप्यन्ते ॥१॥ ये नरा देवान्न यजेरन्व्रतानि च न चरेयुरनृतं च वदेयुरधर्मं च कुर्युस्ते सुखं नाप्नुयुर्मृत्वा च नरकं पतेयुः ॥२॥ ज्ञातिरागच्छेतितीष्ट्वार्यपुत्रो ज्ञातिं दासमाययति ॥३॥ अन्नलोभाद्दुःखं जायेतेति प्राप्तज्ञानः सुफलानि नाश्नाति ॥४॥ क्रयेण च विक्रयेण च वैश्या जीवेयुरिति वैश्यधर्मः । एवं सति वैश्यपुत्राः क्रीणन्ति विक्रीणते च ॥५॥ कृतपापो नरश्चेन्नरके पापात्पूतः स्यात्पुनर्भवं गच्छेत् ॥६॥ ब्राह्मणपुत्रा वेदाध्यायांश्च स्मृत्यध्यायांश्च पुनः पुनरधीयीरन्नित्यार्यधर्मः ॥७॥ यो ब्राह्मणः शूद्रां कामयेत स सद्ब्राह्मणो न स्यात् । सद्ब्राह्मणो हि ब्राह्मणीं कामयेत ॥८॥ सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् । प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः ॥९॥ ॥मनुस्मृति ४.१३८॥
30.8. Ushtrim përtëritës për morfologjinë
Përcaktoni dhe përktheni format e mëposhtme të fjalëve:
- भारे
- अध्ययनम्
- वस्तुतस्
- वस्त्राणि
- प्रतिमया
- आचाराय
- आचार्यैः
- अश्वेषु
- ताम्
- वृत्त्यै
- चरितस्य
- अर्हता
- शक्तीः
- कामम्
- भिक्षवे
- भगवद्गीतायाम्
- भगवति
- भक्त्याः
- स्थानात्
- स्थित्या
- मात्रायै
- प्रभृतौ
- हस्तेन
- आदेः
- दिष्टिम्
- रुद्रः
- मृत्यौ
- मृतिः
- द्विजातये
- जातिभिः
- व्याघ्रान्
- पूजाः
- शत्रोः
- उक्तिभ्यः
- महान्ति
- महति
- सा
- तस्यै
- तस्मिन्
- सते