🇱🇹 LT - Lietuvių
🇱🇹 LT - Lietuvių
Išvaizda
Pamoka 30
30.1. 9-oji presento klasė (क्र्यादि = "क्री ir t. t.")
Formavimas:
stiprus kamienas: žemo laipsnio šaknis + -nā-
silpnas kamienas:
prieš priebalsį: žemo laipsnio šaknis + -nī-
prieš balsį: žemo laipsnio šaknis + -n-
Pavyzdys:
क्री 9U "pirkti"
| Vienaskaita एकवचन | Daugiskaita बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3 asmuo Parasmaipada | क्रीणाति (krī + nā + ti) | क्रीणन्ति (krī + n + anti) |
| 3 asmuo Ātmanepada | क्रीणीते (krī + nī + te) | क्रीणते (krī + n + ate) |
Šioje presento klasėje ypač reikia atkreipti dėmesį į prezentinio kamieno formavimą iš šaknies ज्ञा 9U "pažinti, žinoti":
| Vienaskaita एकवचन | Daugiskaita बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3 asmuo Parasmaipada | जानाति (jā-nā-ti) | जानन्ति (jā-n-anti) |
| 3 asmuo Ātmanepada | जानीते (jā-nī-te) | जानते (jā-n-ate) |
Forma जा, kuri yra pagrindinė ज्ञा prezentiniam kamienui, gali būti paaiškinta arba kaip abečių eilutė -ā (žemas laipsnis) -nā (aukštas laipsnis), arba kaip disimiliacija iš *jñā-nā-ti.
Kai kurios šaknys su ilgomis balsėmis sutrumpina tą balsę prieš 9-osios klasės prezentinio kamieno priesagą:
Pavyzdys:
पू 9U "valyti"
| Vienaskaita एकवचन | Daugiskaita बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3 asmuo Parasmaipada | पुनाति (pu-nā-ti) | पुनन्ति (pu-n-anti) |
| 3 asmuo Ātmanepada | पुनीते (pu-nī-te) | पुनते (pu-n-ate) |
Present participle formation, Parasmaipada:
Example:
क्रीणन्त् (krī + n + ant) ; fem.: क्रीणती (krī + n + at + ī)
30.2. Usage of the Optative (लिङ्)
The optative is used:
1. to express
- a wish
- a request
- a softened command
(here the optative - लिङ् - overlaps with the imperative - लोट्)
Example:
दासो ग्राममागच्छेत् = "Let the serf come to the village"
2. When something is to be presented as
- possible
- probable
- presumably
to be the case.
Example:
ग्रामाच्चेद्गच्छेद्गुरुं न शृणुयात् = "If he were to leave the village, he would not hear the master"
3. Relative clauses with the optative sometimes mean: "If someone ..."
Example:
यो नृतं वदेत्स नरकं पतेत् = "If someone were to tell a lie, he would fall into hell = If someone tells a lie, he falls into hell"
30.3. Secondary endings of the third person singular and plural
The optative (लिङ्), the imperfect (लङ्), the aorist (लुङ्), the precativus (आशिर्लिङ्) and the conditionalis have what are known as secondary endings:
| 3rd person singular | 3rd person plural | |
|---|---|---|
| Parasmaipada | -t | athematic classes: -an or -ur Optative: -ur |
| Ātmanepada | -ta | athematic classes: -ata (from *nta) Optative: -ran |
30.4. Optativo esminio laiko formavimas (लिङ्)
30.4.1. Teminės esminio laiko klasės
prie priebalsiniais galūnėmis besibaigiančių:
Esminio laiko kamienas + -i- (kuris su -a- susilieja į -e-) + antrinės galūnės
prie balsiniais galūnėmis besibaigiančių:
Esminio laiko kamienas + -i- (» -e-) + -y- + antrinė galūnė
Pavyzdžiai:
1. Esminio laiko klasė:
भू
| Vienaskaita एकवचन | Daugiskaita बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3 asmuo Parasmaipada | भवेत् (bhava + i + t) | भवेयुर् (bhava + i + y + ur) |
| 3 asmuo Ātmanepada | भवेत (bhava + i + ta) | भवेरन् (bhava + i + ran) |
4. Esminio laiko klasė:
नृत्
| Vienaskaita एकवचन | Daugiskaita बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3 asmuo Parasmaipada | नृत्येत् (nṛtya + i + t) | नृत्येयुर् (nṛtya + i + y + ur) |
| 3 asmuo Ātmanepada | नृत्येत (nṛtya + i + ta) | नृत्येरन् (nṛtya + i + ran) |
6. Esminio laiko klasė
विश्
| Vienaskaita एकवचन | Daugiskaita बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3 asmuo Parasmaipada | विशेत् (viśa + i + t) | विशेयुर् (viśa + i + y + ur) |
| 3 asmuo Ātmanepada | विशेत (viśa + i + ta) | विशेरन् (viśa + i + ran) |
10. Esminio laiko klasė ir kausatyvai
चुर्
| Vienaskaita एकवचन | Daugiskaita बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3 asmuo Parasmaipada | चोरयेत् (coraya + i + t) | चोरयेयुर् (coraya + i + y + ur) |
| 3 asmuo Ātmanepada | चोरयेत (coraya + i + ta) | चोरयेरन् (coraya + i + ran) |
30.4.2. Athematic Present Classes
Parasmaipada:
weak present stem + -yā- (before -ur: -y-) + secondary ending
Ātmanepada:
weak present stem + -ī- + secondary ending
Examples:
2nd Present Class:
द्विष्
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3rd Person Parasmaipada | द्विष्यात् (dviṣ-yā-t) | द्विष्युर् (dviṣ-y-ur) |
| 3rd Person Ātmanepada | द्विषीत (dviṣ-ī-ta) | द्विषीरन् (dviṣ-ī-ran) |
5th Present Class
सु
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3rd Person Parasmaipada | सुनुयात् (sunu-yā-t) | सुनुयुर् (sunu-y-ur) |
| 3rd Person Ātmanepada | सुन्वीत (sunu + ī + ta) | सुन्वीरन् (sunu + ī + ran) |
8th Present Class
तन्
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3rd Person Parasmaipada | तनुयात् (tanu-yā-t) | तनुयुर् (tanu-y-ur) |
| 3rd Person Ātmanepada | तन्वीत (tanu + ī + ta) | तन्वीरन् (tanu + ī + ran) |
kṛ :br(कृ)
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3rd Person Parasmaipada | कुर्यात् | कुर्युर् |
| 3rd Person Ātmanepada | कुर्वीत | कुर्वीरन् |
| Singular एकवचन | Plural बहुवचन | |
|---|---|---|
| 3rd Person Parasmaipada | क्रीणीयात् (krīṇī-yā-t) | क्रीणीयुर् (krīṇī-y-ur) |
| 3rd Person Ātmanepada | क्रीणीत (krīṇ-ī-ta) | क्रीणीरन् (krīṇ-ī-ran) |
30.5. Sandhi of final -r
Except for -ar, the same sandhi rules apply to final -r as to final -s.
-ar before voiced sounds remains -ar, but before r- the -r is dropped and the -a- is replaced by -ā-.
Examples:
भवेयुर् + च » भवेयुश्च पुनर् + अग्निः » पुनरग्निः पुनर् + रोदिति » पुना रोदिति
30.6. Vocabulary List
क्री 9U क्रीणाति : to buy
Fut. क्रेष्यति
Pass. क्रीयते
PPP क्रीत
Inf. क्रेतुम्
क्री + वि 9Ā विक्रीणीते : to sell
Absol. विक्रीय
Fig.: क्रीणन्ति विक्रीणते च
Bundi = बुन्दी, Rajasthan = राजस्थान
(Image source: Details)
ज्ञा 9U जानाति : to know, recognize, understand
Fut. ज्ञास्यति
Pass. ज्ञायते
Caus. ज्ञापयति
Caus. PPP ज्ञप्त / ज्ञापित
PPP ज्ञात
Inf. ज्ञातुम्
from which:
ज्ञाति m.: (blood) relative (relatives are those whom one knows!)
ज्ञान n.: knowledge, wisdom, understanding (esp. of the "higher" truths in religion and philosophy)
Fig.: ज्ञातयः
Darewadi, Ahmed Nagar District = अहमदनगर, Maharashtra = महाराष्ट्र
(Image source: Details)
पू 9U पुनाति : to purify
Fut. पविष्यति
Pass. पूयते
Caus. पावयति
PPP पूत
Inf. पवितुम्
Fig.: श्रोत्राणि पुनाति
(Image source: Details)
अश् 9P अश्नाति : eat, consume
Fut. अशिष्यति
Pass. अश्यते
Kaus. आशयति
PPP अशित
Inf. अशितुम्
Fig.: अश्नीयात् थाली, South India
(Image source: Details)
प्रिय ३: dear, loving, friendly
Fig.: प्रिया
(Image source: Details)
चेत् Conjunction: if; provided that (never stands at the beginning of a sentence)
न चेत् : if not
यदि Conjunction: if
यद्यपि : even if, although
यद्येवम् : if so, under these circumstances
पुनर् : again, repeatedly, back, once more, on the contrary, but
पुनः पुनर् : repeatedly
from this:
पुनर्भव m.: rebirth
Fig.: पुनर्भवः
(Image source: Details)
जीव् 1P जीवति : live
Fut. जीविष्यति
Pass. जीव्यते
Kaus. जीवयति
PPP जीवित : living
Inf. जीवितुम्
from this:
जीव m./n.: life, individual soul
सनातन ३ fem.: सनातनी : eternal, imperishable, constant
30.7. Exercise
A) Convert the following verbal forms into optative forms corresponding to person, number, and genus verbi:
- ह्रियते
- ध्नन्ति
- स्मरति
- स्थापयन्ति
- स्तौति
- सर्ज्यते
- सुन्वन्ति
- सिञ्चति
- शृणोति
- शक्नुवन्ति
- वर्तन्ते
- वेशयन्ति
- वस्ते
- उष्यते
- वाद्यते
- उच्यते
- लम्भ्यते
- रक्षयन्ति
- युध्यते
- इज्यते
- म्रियते
- मुञ्चन्ति
- मन्यन्ते
- भवति
- भजन्ति
- ब्रवीति
- बुध्यते
- पृच्छन्ति
- पुनाति
- पाति
- पीयते
- पद्यते
- पतति
- पाचयन्ति
- नृत्यन्ति
- नीयते
- द्विषते
- पश्यन्ति
- दोग्धि
- दुष्यति
- देशयन्ति
- दहति
- तनुते
- जानाति
- जानते
- जयन्ति
- जायन्ते
- चोर्यते
- चारयति
- गच्छन्ति
- खाद्यते
- क्रीणीते
- क्रियते
- कोपयति
- कामयते
- इच्छति
- आययन्ति
- आस्यते
- आप्नुवते
- अस्यते
- सन्ति
- अश्नुते
- अर्हति
- अदन्ति
- अध्यापयन्ति
B) Translate the following sentences and resolve the compounds into Sanskrit:
जना आर्यसत्यानि जानीयुरिति सुगतेनार्याणां सुखाय जना धर्मं ज्ञाप्यन्ते ॥१॥ ये नरा देवान्न यजेरन्व्रतानि च न चरेयुरनृतं च वदेयुरधर्मं च कुर्युस्ते सुखं नाप्नुयुर्मृत्वा च नरकं पतेयुः ॥२॥ ज्ञातिरागच्छेतितीष्ट्वार्यपुत्रो ज्ञातिं दासमाययति ॥३॥ अन्नलोभाद्दुःखं जायेतेति प्राप्तज्ञानः सुफलानि नाश्नाति ॥४॥ क्रयेण च विक्रयेण च वैश्या जीवेयुरिति वैश्यधर्मः । एवं सति वैश्यपुत्राः क्रीणन्ति विक्रीणते च ॥५॥ कृतपापो नरश्चेन्नरके पापात्पूतः स्यात्पुनर्भवं गच्छेत् ॥६॥ ब्राह्मणपुत्रा वेदाध्यायांश्च स्मृत्यध्यायांश्च पुनः पुनरधीयीरन्नित्यार्यधर्मः ॥७॥ यो ब्राह्मणः शूद्रां कामयेत स सद्ब्राह्मणो न स्यात् । सद्ब्राह्मणो हि ब्राह्मणीं कामयेत ॥८॥ सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् । प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः ॥९॥ ॥मनुस्मृति ४.१३८॥
30.8. Morphology Review Exercise
Determine and translate the following word forms:
- भारे
- अध्ययनम्
- वस्तुतस्
- वस्त्राणि
- प्रतिमया
- आचाराय
- आचार्यैः
- अश्वेषु
- ताम्
- वृत्त्यै
- चरितस्य
- अर्हता
- शक्तीः
- कामम्
- भिक्षवे
- भगवद्गीतायाम्
- भगवति
- भक्त्याः
- स्थानात्
- स्थित्या
- मात्रायै
- प्रभृतौ
- हस्तेन
- आदेः
- दिष्टिम्
- रुद्रः
- मृत्यौ
- मृतिः
- द्विजातये
- जातिभिः
- व्याघ्रान्
- पूजाः
- शत्रोः
- उक्तिभ्यः
- महान्ति
- महति
- सा
- तस्यै
- तस्मिन्
- सते