Skip to content

第51課

51.1. उपपद-複合詞

उपपद-複合詞(उपपद n. 「附屬語」)是 तत्पुरुष,其後成分為動名詞,僅作為複合詞的後成分出現,不作為獨立單字使用。उपपद 透過 कृत्-詞尾形成

  • -a
  • -t

形成。它們是施事名詞,即表示執行由底層根詞所指的動作的施事者(कर्तृ)。

此類複合詞由本土註釋家不以名詞組合,而是透過動詞形式來解析:

範例:

सुखकरः = सुखं करोतीति सुखकरः कुलघ्नः = कुलम्हन्तीति कुलघ्नः

範例:

a) कृत्-詞尾 -Ø

-नी 3 「引導者」例如 सेनानी m. 「軍隊指揮官」(सेना f. 「軍隊」)

-भुज् 3 「享受、食用」例如 भूमिभुज् m. 「國王」(भूमि f. 「大地」)

-विद् 3 「知曉」例如 धर्मविद् 3 「了解達摩者」


圖:भूमिभुज् ज्ञानेन्द्र वीर बिक्रम शाहनेपालस्यान्तिमो राजा(2001 - 2008)
(圖片來源:詳情

b) कृत्-詞尾 -t

-कृत् 3 「製造」例如

कुलक्षयकृत् 3 「造成家族毀滅者」

पापकृत् 3 「作惡者、罪犯」

-जित् 3 「戰勝者」,例如

शत्रुजित् 3 「戰勝敵人者」

पुरुजित् 3 「戰勝眾多者」(पुरु 3 「多、豐富」)

-भृत् 3 「承擔者」例如 भूमिभृत् m. 「國王」


圖:पापकृत् भरतपुरराजस्थान
(圖片來源:詳情

c) कृत्-後綴 -a

- 3 「行走(向、往)」(可能源自詞根 gā,最弱階級形式為 g + a)例如 खग 3 「飛翔」陽性名詞「鳥,行星」( 中性名詞「洞,『空中』空間」)

-घ्न 3 「擊殺」例如 कुलघ 3 「屠滅家族者」

- 3 (jña » jā » 最弱階級形式為 j + a)「源自、出生於」例如 आत्मज 「兒子」

-ज्ञ 3 「精通」(jñ-a)例如 सर्वज्ञ 3 「全知者」

- 3 「給予」(d-a)例如 वारिद 陽性名詞「雲」(वारि 中性名詞「水」)

- 3 「飲用」(p-a)例如 द्विप 陽性名詞「大象(兩次飲用)」

- 3 「保護」(p-a)例如 भूप 「守護大地者 = 國王」

-स्थ 3 「站立於、存在於」(sth-a)例如 गृहस्थ 陽性名詞「管家,家長」

-कर 3 「造成、執行」例如 सुखकर 3 「帶來幸福者」

-स्मर 3 「回憶」例如 जातिस्मर 3 「回憶前世者」


圖:द्विपो द्विर्पिबति : हस्तेन च मुखेन च नेपाल
(圖片來源:詳情

第51.2課。以簡單輔音(鼻音、半元音、-s 除外)結尾的詞幹變格

以簡單輔音(鼻音、半元音、-s 除外)結尾的詞幹,沒有詞幹階級變化。變格完全規則地通過附加標準格尾來完成。

唯一的例外:在陽性、賓語、呼格複數中性中,詞幹結尾前會插入一個鼻音。

51.2.1. 以非腭塞音為詞尾的詞幹

適用一般的音變規則,即:

  • 在詞尾位置出現的是相應的無聲不送氣音
  • 在屬格複數後綴 -su 之前,詞尾首先被相應的無聲不送氣音取代,隨後發生相應的音變
  • 在濁輔音之前,詞尾被相應的濁不送氣音取代。

範例:

शत्रुजित् 3 「戰勝敵人者」

陽性、陰性:

單數:

主格/呼格 शत्रुजित् (śatrujit + s)
賓格 शत्रुजितम्

複數:

主格/賓格/呼格 शत्रुजितस्
工具格 शत्रुजिद्भिस्
方位格 शत्रुजित्सु

中性

單數主格/賓格/呼格 शत्रुजित्
複數主格/賓格/呼格 शत्रुजिन्ति

सुयुध् 3 「善戰者」

單數主格/呼格(陽、陰、中性) सुयुत्
等等。

完整的變格表見 Kielhorn語法第16頁及以下。

51.2.2. 以腭塞音(c, ch, j)、ś、ṣ為詞尾的詞幹

若後綴以元音開頭,則詞幹的詞尾保持不變。

對於其他後綴,適用以下規則:

  • 詞尾的 -c 和 -j 會被 k 取代,隨後該詞幹將被視為以 -k 結尾的詞幹來處理
  • 在某些詞彙中(見 Kielhorn語法第18頁列表),詞尾的 -j 會被 ṭ 取代
  • 詞尾的 -ch 會被 ṭ 取代
  • 詞尾的 -ś 和 -ṣ 通常會被 ṭ 取代,但有少數例外情況。在這些例外情況下,-ś 和 -ṣ 會被 k 取代

  • -c » -k
  • -ch » -ṭ
  • -j » -k 或 -ṭ
  • -ś » -ṭ 或 -k
  • -ṣ » -ṭ 或 -k

範例:

सत्यवाच् 3 「說實話者」(बहुव्रीहि

陽性、陰性:

單數:

主格/呼格 सत्यवाक्
賓格 सत्यवाचम्
工具格 सत्यवाचा

複數:

工具格 सत्यवाग्भिस्
處所格 सत्यवाक्षु

中性

單數主格/賓格/呼格 सत्यवाक्
複數主格/賓格/呼格 सत्यवाञ्चि

शेषभुज् 3 「食殘渣者」

陽性、陰性:

單數:

主格/呼格 शेषभुक्
賓格 शेषभुजम्

複數:

工具格 शेषभुग्भिस्
處所格 शेषभुक्षु

中性

單數主格/賓格/呼格 शेषभुक्
複數主格/賓格/呼格 शेषभुञ्जि

परिव्राज् 陽性 「遊行僧」

陽性、陰性:

單數:

主格/呼格 परिव्राट्
賓格 परिव्राजम्

複數:

工具格 परिव्राड्भिस्
處所格 परिव्राट्सु


圖:परिव्राट् पुष्कर
(圖片來源:詳情

51.2.3. 以 -h 結尾的詞幹

在元音起首的詞尾之前,-h 保持不變。

在其他詞尾之前

  • -h 通常被替換為 -ḍh
  • 若底層詞根以 d- 開頭,則 -h 被替換為 -gh。其他一些詞彙也可選擇性或強制性地進行此替換(參見 Kielhorn語法§80,2 的彙編)
  • (在詞根名詞的末尾,-h 被替換為 -dh)

在完成這些替換後,詞幹將繼續被處理,彷彿它以 -ḍh、-gh 或 -dh 結尾。

參見 Kielhorn語法第 20-21 頁的變格表。

範例:

गुह् 3 「隱藏著」

陽性,陰性:

單數:

主格/呼格 घुट् (Grassmann 氣流異化律:गुढ् + s)
賓格 गुहम्

複數:

工具格 घुड्भिस्
處所格 घुट्सु

द्रुह् 「傷害、憎恨」(可選 -ḍh/-gh)

陽性,陰性:

單數:

主格/呼格 ध्रुट् । ध्रुक्
賓格 द्रुहम्

複數:

工具格 ध्रुड्भिस् । ध्रुग्भिस्
處所格 ध्रुट्सु । ध्रुक्षु

51.3. 詞首 h- 的連音

在詞首 h- 之前,前一個塞音會被相應的濁不送氣音取代,而詞首 h- 則被該塞音對應的濁送氣音取代:

तत् + हि » तद्धि वाक् + हि » वाग्घि परिव्राट् + हि » परिव्राड्ढि

51.4. 詞首 ch- 的連音

短元音之後,मा 「不」和 「去/向」之後,詞首 ch- 會被替換為 cch-:

+ छिन्दति » न च्छिन्दति

51.5. 詞中的 -ch-

在詞中,-ch- 在所有元音之後會被替換為 -cch-:

例如 छिद् » चिच्छेद

51.6. 詞彙表

अजिन n.:羚羊皮,特指黑羚(黑斑羚 : Antilope cervicapra L.)的皮。它原本分佈於整個印度次大陸,從旁遮普和信德到孟加拉,以及從尼泊爾到甘尼亞古馬里(Cape Comorin)(泰米爾語:கன்னியாகுமரி)。參見:

沃克的世界哺乳動物 / 羅納德·M·諾瓦克。 -- 第6版。 -- 巴爾的摩 [等] : 約翰·霍普金斯大學出版社,1999。 -- 2卷。 -- ISBN 0-8018-5789-9。 -- 第2卷。 -- 頁1193及以下。


圖:
(圖片來源:詳情

अतिथि 陽性名詞:客人

अभ्यन्तर 3:位於內部,最近的;陽性名詞:最親近的成員、本地人

अरण्य 中性名詞:荒野、森林

ऋतु 陽性名詞:周期性過程、季節、時段、月經期、女性具備受孕能力且有權接受丈夫性行為的時期。

關於 ऋतु,參見摩奴法典III, 45-48:根據該規定,ऋतु 持續16天(根據另一種譯法:20天),從月經開始算起,在月經開始的前四天禁止性行為(根據另一種譯法:在前八天(4 + 4)),在第11天(或第15天)和第13天(或第18天)也禁止。在偶數天受孕會生兒子,在奇數天受孕則生女兒。對於以下內容,假設 ऋतु 總共為16天(而非另一種譯法),這與大多數本土註釋者的觀點一致,因此這應該是主流看法。

由於排卵發生在月經開始前14天,因此在確定生育期時,如果月經週期為19至30天,則幾乎「保證」了生育能力。禁止的日子(第11天和第13天)提高了在第12天和第14天性行為的可能性,也就是說,在週期為28天的情況下受孕機率提高(精子在女性體內存活約3天)。這些規定可視為克努斯-奧吉諾法則的積極應用。


圖:ऋतुः
(圖片來源:詳情

एकत्र 副詞:在某處

जटा 陰性:髮辮(苦行者的髮型)


圖:जटा ऋषिकेश
(圖片來源:詳情

तुल्य 三:相同,可比(तृतीयया

तरय 三(陰性:तरयी):三重,由三部分組成

प्राणान्तिक 三(陰性:-ī):致命的,致死的,終身的

बाह्य 三:在外部,在外面,外來的

भिक्षा 陰性:乞討的布施,乞食

मार्यादा 陰性:邊界

शिष् 七P शिनष्टि :遺棄,留下

完成時II शिशेषेशिशिषुर्
未來時 शेक्ष्यति
被動語態 शिष्यते
使役語態 शेषयति
過去被動分詞शिष्ट
絕對構式 -शिष्य

शिष् + वि 七P विशिनष्टि :區分

被動語態 विशिष्यते:與(पञ्चम्यातृतीयया)不同,比(पञ्चम्यातृतीयया)更好,在(षष्ठ्यासप्तम्या)中最好

समान 三:同類的,相同的,相似的;陽性:同年齡的人

स्व 三:自己的,屬於(我的,你的等)。其變格方式如同 सर्व。在離格、與格單數陽性/中性以及主格複數陽性中,它也可以像 देव 那樣變格:

離格單數陽性/中性 स्वस्मात् । स्वात्
與格單數陽性/中性 स्वस्मिन् । स्वे
主格複數陽性 स्वे । स्वास्

गर्ह् 一A गर्हते 十P गर्हयति :責罵,譴責

完成時I जगर्हे
未來時 गर्हिष्यते
過去被動分詞 गर्हित

पिशित 中性:(準備好的)肉


圖:पिशितम्
Kolkata = কলকাতা
(圖片來源:詳情

उपहार m.: 奉獻、祭品、禮物

मधु n.: 蜂蜜、甜酒、蜜酒(蜂蜜葡萄酒)


圖:मधु
City Palace, उदयपुर
(圖片來源:詳情

मांस n.: 肉

मृगया f.: 狩獵


圖:मृगया
使用 चीता (Acinonyx jubatus venaticus) 狩獵,古吉拉特邦 = ગુજરાત, 1812
(圖片來源:詳情

शिवा f.: (雌性)胡狼(金豺 = Canis aureus


圖:शिवा
Canis aureus, Kalatop Khajjiar 聖地
(圖片來源:詳情

रुत n.: 叫聲

कौशिक m.: 貓頭鷹


圖:कौशिकः
Brahma-Kauz (Athene brama), Mahesana = મહેસાણા
(圖片來源:詳情

शकुनि m.: 鳥

श्वन् m.: 狗

強詞幹 श्वान्
元音前弱詞幹 सुन्
輔音前弱詞幹 श्व


圖:श्वा लिङ्गं च
Karnataka = ಕರ್ನಾಟಕ
(圖片來源:詳情

परिचित 3: 熟悉、知名

अटवी f.: 森林

शून्य 3: 空虛、荒蕪

आपान() n.: 宴飲


圖:आपानकम् जोधपुर
(圖片來源:詳情

क्रूर 3: 原始的、殘酷的

दिह् 2U देग्धि, दिग्धे : 塗抹、沾污

完成時 II दिदेह
未來時 धेक्ष्यति
被動語態 दिह्यते
使役語態 देहयति
PPP दिग्ध

विष n.: 毒藥


圖:मूषिकाविषाणि
Bangalore = ಬೆಂಗಳೂರು
(圖片來源:詳情

भुजंग m.:蛇


圖:भुजंगः
鏈蛇(Daboia russelii),班加羅爾 = ಬೆಂಗಳೂರು
(圖片來源:詳情

सायक m.:箭

उत्साद m.:毀滅

कलत्र 中性:妻子,雌性

बन्दी f.:俘虜,戰利品

योषित् f.:年輕女子,女孩

शार्दूल m. = व्याघ्र m.

रुधिर n.:血

अर्चन n. अर्चना f. = पूजा f.

बलि m.: 貢品,捐贈,賦稅

मणि m.:寶石


圖:मणिः
霍普鑽石,產自貢圖爾 = గుంటూరు,現藏於華盛頓特區史密森尼國家自然歷史博物館
(圖片來源:詳情

वन n.:森林

मद m.:也指大象的「發情液」(見 Musht


圖:मदः
(圖片來源:詳情

राग m.:也指顏色,紅色

कालन n.:森林

खन् 第一變位 खनति :挖掘

完成時 चखानचखने
未來時 खनिष्यति
使動式 खानयति
過去被動分詞 खात
絕對分詞 खनित्वा । खात्वा

चिन्त् 第十變位 चिन्तयति :思考,沉思

शबर .: 非雅利安部落的專有名稱

51.7. 翻譯練習

. कौटिलीयार्थशास्त्र १ - १२ आश्रमधर्मः गृहस्तस्य स्वधर्माजीवस्तुल्यैरसमानार्षिभिर्वैवाह्यमृतुगामित्वं देवपित्रातिथिपूजा भृत्येषु त्यागः शेषभोजनं च ।९। ब्रह्मचारिणः स्वाध्यायो ऽग्निकार्याभिषेकौ भैक्षाव्रतित्वमाचार्ये प्राणान्तिकी वृत्तिस्तदभावे गुरुपुत्रे सब्रह्मचारिणि वा ।१०। वानप्रस्थस्य ब्रह्मचर्यं भूमौ शय्या जाटाजिनधारणमग्निहोत्राभिषेकौ देवतापित्रतिथिपूजा वन्यश्चाहारः ।११। प्रव्राजकस्य जितेन्द्रियत्वमनारम्भो निष्किंचनत्वं सङ्गत्यागो भैक्षाव्रतमनेकत्रारण्ये च वासो बाह्याभ्यन्तरं च शौचम् ॥१२॥

註釋:-अभिषेकौ 主格/賓格/呼語雙數陽性。(雙數複合詞)

कौटिलीयार्थशास्त्र ११६ - १७ 關於重視वर्नाश्रमधर्म的必要性

तस्मात्स्वधर्मं भूतानाम् राजा न व्यभिचारयेत् ।स् स्वधर्मं संदधानो हि प्रेत्य चेह च नन्दति ॥१६॥ व्यवस्थितार्यमर्यादः कृतवर्णाश्रमस्थितिः । त्रय्याभिरक्षितो लोकः प्रसीदति न सीदति ॥१७॥

बाण(公元7世紀):कादम्बरी 編輯者 K.P. Parab,1896年,第65頁及以下:鸚鵡वैशम्पायन 關於獵人生活的思考:

आसीच्च मे मनसि -- अहो मोहप्रायमेतेषां जीवितं साधुजनगर्हितं च चरितम् । तथा हि । पुरुषपिशितोपहारे धर्मबुद्धिःअहारः साधुजनगर्हितो मधुमांसादिःश्रमो मृगयाशास्त्रं शिवारुतम्समुपदेष्टारः सद्सतां कौशिकाःप्रज्ञा शकुनिज्ञानम्परिचिताः श्वानःराज्यं शून्यास्वटवीषुआपानकमुत्सवःमित्राणि क्रुरकर्मसाधनानि धनूंषिसहाया विषदिग्धमुखा भुजंगा इव सायकाःगीतमुत्सादकारि मुग्धमृगाणाम्कलत्राणि बन्दीगृहीताः परयोषितःक्रूरात्मभिः शार्दूलैः सह संवासःपशुरुधिरेण देवतार्चनम्मांसेन बलिकर्मचौर्येण जीवनम्भूषणानि भुजंगमणयःवनकरिमदैरङ्गरागःयस्मिन्नेव कानने निवसन्ति तदेवोत्ख्यातमूलमशेषतः कुर्वत इति चिन्तयत्येव मयि शबरसेनापतिः समुपाविशत् ॥ ४भानुचन्द्र(16世紀)對前述कादम्बरी章節的註釋(此練習應在教師指導下翻譯。若無此類教師,可跳過)

आसीच्चेति । मे मम मनसि चित्त आसीद्बभूव । खेद इति शेषः । तदेव दर्शयति -- अहो इत्यादिना । अहो इत्याश्चर्ये । एतेषां भिल्लानां जीवितं प्राणितं मोहो ऽज्ञानं प्रायं प्रचुरं यत्र तादृशम् । चः पुनरर्थे । चरितमाचरणं साधुजनैः सज्जनजनैर्गर्हितं निन्दितम् । तदेव विशेषतो दर्शयति -- तथा हीति । पुरुषेति । पुरुषस्य पुंसो यत्पिशितं मांसं तस्य य उपहारो भगवत्यै नैवेद्यदर्शनं तस्मिन्धर्मबुद्धिः श्रेयोधीः । आहार इति । आहारः प्रत्यवसानं साधुजनैर्गर्हितो निन्दितो मधुमांसादिर्मधुः मद्यं माक्षिकं वा । मांसं प्रतीतम् । ते आदौ यस्येति बहुव्रीहिः । आदिशब्दात्कन्दादिपरिग्रहः । श्रम इति । श्रमः शक्तिसाधनायासो मृगयाखेटकः । शास्त्रमिति । शिवा सृगाली तस्य रुतं शब्दितं शास्त्रमुच्चस्वरवेदपाठः । प्रबोधजनकत्वसाम्यात्तदुपमानम् । सदिति । सदसतां शुभाशुभानां समुपदेष्टारो बोधकाः कौशिका उलूकाः । प्रज्ञेति । शकुनयः पत्त्रिणस्तेषां स्थूलमहत्त्वादिना ज्ञानं तदेव प्रज्ञा विवेकबुद्धिः । परीति । श्वानः सारमेयाः परिचिता विश्वासपालत्राणि । राज्यमिति । शून्यासु जनरहितासु विन्ध्याटवीषु राज्यं स्वामित्वम् । आपानकेति । उत्सवः संतुष्टिकार्यं तदेवापानमेवापानकम् । स्वार्थे कः । पानगोष्ठिका । मित्राणीति । क्रूरं यत्कर्म तत्साधनानि तद्धेतुभूतानि धनूंष्येव चापान्येव मित्राणि सहृदः । हितचिन्तकानीति यावत् । सहाया इति । विषेण दिग्धं मुखमाननं येषामेवंविधाः सायका बाणास्त एव सहाया इष्टकार्यकर्तृत्वात्साहाय्यकारिणः । क इव । भुजंगाः सर्पा इव । एतेषां विषदिग्धमुखत्वं स्वाभाविकम् । तेषामौपाधिकमिति भावः । गीतमिति । मुग्धा अनभिज्ञा ये मृगा हरिणास्तेषामुत्साहकारि स्तब्धताविधायि गीतं गानम् । कलत्रेति । परयोषितो ऽन्यस्त्रिय एव बन्दी ग्रहकस्तद्रूपत्वेन गृहीताः स्त्रीकृताः कलत्राणि स्वपत्न्यः । क्रूरेति । क्रूरात्मभिर्दुष्टात्मभिः शार्दुलैश्चित्रकैः समं संवासः सहावस्थानम् । पश्वेति । पशवो महिषास्तेषां रुधिरेण रक्तेन देवतार्चनं देवपूजनम् । मांसेनेति । मांसेन पिशितेन बलिर्हन्तकरस्तत्कर्म तत्कृत्यम् । चौर्येणेति । चौर्येण परद्रव्यापहारेण जीवनं प्राणधारणम् । भूषणनीति । भूषणान्याभरणानि भुजंगमणयः सर्परत्नानि । पर्वतवासित्वात्तेषां ते सुलभा इति भावः । वनेति । वनकरिणामरण्यहस्तिनां मदैर्दानवारिभिरङ्गरागो विलेपनम् । यस्मिन्निति । अनिर्दिष्टनामनि कानने वने निवसन्ति निवासं कुर्वन्ति तदेव काननमशेषतः समग्रत उत्खातमुत्पाटितं मूलं मध्यभागो यस्यैवंभूतं कुर्वते विदधत इति पूर्वोक्तप्रकारेण मयि चन्तयति ध्यायति सत्येव ...

Tüpfli 全球村庄图书馆的一部分