Luento 51

51.1. उपपद-yhdyssanat

उपपद-yhdyssanat (उपपद n. "seurassana") ovat तत्पुरुष, joissa on verbinominen jälkiosana, joka esiintyy vain yhdyssanojen jälkiosana eikä itsenäisenä yksittäisenä sanana. उपपद muodostetaan käyttämällä कृत्-päätteita

• -Ø
• -a
• -t

koulutettu. Ne ovat agentinominia, ts. ne merkitsevät toimijaa (कर्तृ), joka suorittaa sen tekemisen, jota perusjuuri kuvaa.

Tällaiset yhdyssanat eivät ole kotimaisten kommentaattorien ratkaisemia nominikombinaatioilla, vaan verbimuodoilla:

Esimerkkejä:

सुखकरः = सुखं करोतीति सुखकरः

कुलघ्नः = कुलम्हन्तीति कुलघ्नः

Esimerkit:

a) कृत्-liite -Ø

-नी 3 "johtava" esim. सेनानी m. "armeijanjohtaja" (सेना f. "armeija")

-भुज् 3 "nauttiva, syövä" esim. भूमिभुज् m. " kuningas" (भूमि f. "maa")

-विद् 3 "tietävä" esim. धर्मविद् 3 "dharmaa tunteva"

Kuv.: भूमिभुज्
ज्ञानेन्द्र वीर बिक्रम शाह, नेपालस्यान्तिमो राजा (2001 - 2008)
(Kuv lähde: Tiedot)

b) कृत्-liite -t

-कृत् 3 "tekevä" esim.

कुलक्षयकृत् 3 "perheen tuhoava"

पापकृत् 3 "pahaa tekevä, pahantekijä"

-जित् 3 "voittava", esim.

शत्रुजित् 3 "viholliset voittava"

पुरुजित् 3 "paljon voittava" (पुरु 3 "paljon, runsaasti")

-भृत् 3 "kantava" esim. भूमिभृत् m. " kuningas"

Kuv.: पापकृत्
भरतपुर, राजस्थान
(Kuv lähde: Tiedot)

c) कृत्-liite -a

-ग 3 "menevä (johonkin, kohti)" (luultavasti juuresta gā, syvintaso g + a) esim. खग 3 "lentävä" m. "lintu, vaeltava tähti" (ख n. "reikä, 'ilma'varus")

-घ्न 3 "tappava" esim. कुलघ 3 "(perhe)et tappava"

-ज 3 (jña » jā » syvä. j + a) "peräisin, syntynyt" esim. आत्मज "poika"

-ज्ञ 3 "tietävä" (jñ-a) esim. सर्वज्ञ 3 "kaikkitietävä"

-द 3 "antava" (d-a) esim. वारिद m. "pilvi" (वारि n. "vesi")

-प 3 "juova" (p-a) esim. द्विप m. "elefantti (kaksi kertaa juova)"

-प 3 "suojaten" (p-a) esim. भूप "maata suojaten = kuningas"

-स्थ 3 "seisovana, sijaitsevassa" (sth-a) esim. गृहस्थ m. "taloudenhoitaja, talon isäntä"

-कर 3 "vaikuttava, tekevä" esim. सुखकर 3 "onnea tuottava"

-स्मर 3 "muistava" esim. जातिस्मर 3 "aiempia syntymää muistava"

Kuv.: द्विपो द्विर्पिबति : हस्तेन च मुखेन च
नेपाल
(Kuv lähde: Yksityiskohdat)

51.2. Konsonantinvartalojen taivutus (paitsi nasali, puolivokaali tai -s)

Neuvartaiset vartalot, jotka päättyvät yksinkertaiseen konsonanttiin (paitsi nasali, puolivokaali tai -s), eivät kärsi vartalon asteituksesta. Taivutus tapahtuu täysin säännöllisesti liittämällä vakiintuneet sijapäätteet.

Ainoa poikkeus: nominatiivissa, akkusatiivissa ja vokatiivissa monikon neutrumissa vartalon loppuun lisätään nasali.

51.2.1. Vartalot, jotka päättyvät ei-palataaleihin klusiileihin

Voimassa ovat yleiset äänteenmuutoslait, eli:

• sanan lopussa on vastaava soinniton ei-aspiroitu
• ennen lokatiivin monikon -su-päätettä sanan loppu korvataan ensin vastaavalla soinnittomalla ei-aspiroidulla, minkä jälkeen tapahtuvat vastaavat äänteenmuutokset
• soinnillisen konsonantin edellä sanan loppu korvataan vastaavalla soinnillisella ei-aspiroidulla.

Esimerkkejä:

शत्रुजित् 3 "Viholliset voittaen"

[M0] ::: indent
Maskuliini, Feminiini:

Yksikkö:

Nominatiivi/Vokatiivi शत्रुजित् (śatrujit + s)
Akkusatiivi शत्रुजितम्

Monikko:

Nominatiivi/Akkusatiivi/Vokatiivi शत्रुजितस्
Instrumentaali शत्रुजिद्भिस्
Lokatiivi शत्रुजित्सु

Neutri

Yksikkö Nominatiivi.Akkusatiivi.vokatiivii. शत्रुजित्
Monikko Nominatiivi.Akkusatiivi.vokatiivii. शत्रुजिन्ति

सुयुध् 3 "hyvä taisteleva"

Yksikkö.Nominatiivi.vokatiivii.m.f.n. सुयुत्
jne.

Täydelliset paradigmat Kielhorn, Grammatik s. 16ff.

51.2.2. Vartalon palataalinen klusiivi (c, ch, j), ś, ṣ päättävät vartalon

Vokaalialkuinen pääte säilyttää vartalon loppuun asti muuttumattomana.

Muiden loppupäätteiden edellä:

• loppuun tulevat -c ja -j korvataan k:lla, ja vartaloa käsitellään siten kuin se loppuisi -k:hin
• joissakin sanoissa (luettelo Kielhornin, Grammatik s. 18) loppuun tuleva -j korvataan -ṭ:llä
• loppuun tuleva -ch korvataan -ṭ:llä
• loppuun tulevat -ś ja -ṣ korvataan -ṭ:llä — joitakin poikkeuksia lukuun ottamatta. Poikkeustapauksissa -ś ja -ṣ korvataan -k:lla

ts.

• -c » -k
• -ch » -ṭ
• -j » -k tai -ṭ
• -ś » -ṭ tai -k
• -ṣ » -ṭ tai -k

Esimerkit:

सत्यवाच् 3 "totuutta puhuen" (बहुव्रीहि)

Maskuliini, Feminiini:

Yksikkö:

Nom.Vok. सत्यवाक्
Akk. सत्यवाचम्
Instr. सत्यवाचा

Monikko:

Instr. सत्यवाग्भिस्
Lok. सत्यवाक्षु

Neutri

Yksikkö Nominatiivi/Akkusatiivi/vokatiivii सत्यवाक्
Monikko Nominatiivi/Akkusatiivi/vokatiivii सत्यवाञ्चि

शेषभुज् 3 "Syödessään ruokajätteitä"

Maskuliini, Feminiini:

Yksikkö:

Nominatiivi, vokatiivi शेषभुक्
Akkusatiivi शेषभुजम्

Pluraali:

Instrumentaali शेषभुग्भिस्
Lokatiivi शेषभुक्षु

Neutri

yksikköi nominatiivi, akkusatiivi, vokatiivi शेषभुक्
Pluraali nominatiivi, akkusatiivi, vokatiivi शेषभुञ्जि

परिव्राज् mask. "vaellusmunkki"

Maskuliini, feminiini:

Yksikkö:

Nominatiivi/vokatiivi परिव्राट्
Akkusatiivi परिव्राजम्

Monikko:

Instrumentaali परिव्राड्भिस्
Lokatiivi परिव्राट्सु

Kuv.: परिव्राट्
पुष्कर
(Kuv lähde: Tiedot)

51.2.3. Vartalon -h päättävät sanatyypit

Vokaalilla alkavan päättymän edellä -h pysyy muuttumattomana.

Muiden päätteiden edellä

• -h korvataan yleensä -ḍh:llä
• jos juuressa on d-, -h korvataan -gh:llä. Samoin joissakin muissa sanoissa valinnaisesti tai pakollisesti (luettelo Kielhornin, Grammatik §80,2)
• (juurinaimen lopussa -h korvataan -dh:llä)

Noiden korvausten jälkeen vartaloa käsitellään edelleen, kuin se päättyisi -ḍh-, -gh- tai -dh-päätteeseen.

Katso Kielhornin, Grammatik, s. 20f., taivutusluettelot.

Esimerkit:

गुह् 3 "peittävä"

[M0] Maskuliini, Feminiini:

yksikköi:

Nominatiivi/Vokatiivi घुट् (Grassmannin henki-dissimilaatiolaki: गुढ् + s)
Akkusatiivi गुहम्

Pluraali:

Instrumentaali घुड्भिस्
Lokatiivi घुट्सु

द्रुह् "vahingoittava, vihaava" (vaihtoehtoisesti -ḍh/-gh)

[Maskuliini, Feminiini:]

Yksikkö:

Nominatiivi/Vokatiivi ध्रुट् । ध्रुक्
Akkusatiivi द्रुहम्

Monikko:

Instrumentaali ध्रुड्भिस् । ध्रुग्भिस्
Lokatiivi ध्रुट्सु । ध्रुक्षु

51.3. Alkuperäisen h-:n sandhi

Ennen h-:lla alkavaa pregluenttia edeltävä klusiili korvataan vastaavalla soinnillisella ei-aspiroidulla konsonantilla, ja h-:lla alkava korvataan vastaavalla soinnillisella aspiroidulla konsonantilla:

तत् + हि » तद्धि

वाक् + हि » वाग्घि

परिव्राट् + हि » परिव्राड्ढि

51.4. Alkavan ch-:n sandhi

Alkuperäinen ch- korvataan lyhyen vokaalin, मा "ei" ja आ "liian" jälkeen cch-:lla:

न + छिन्दति » न च्छिन्दति

51.5. -ch- sanan sisällä

Sanan sisässä -ch- korvataan kaikien vokaalien jälkeen -cch-:lla:

esim. छिद् » चिच्छेद

51.6. Sanalista

अजिन n.: antiloopinnahka, erityisesti mustan antiloopin (hirvenantilooppi: Antilope cervicapra L.) nahka. Se esiintyi alun perin koko Intian niemimaan alueella Punjabin ja Sindin alueelta Bengaliin sekä Nepalista Kanyakumariin (Cape Comorin) (tamiliksi: கன்னியாகுmari). Katso:

Walker's mammals of the world / Ronald M. Nowak. -- 6. ed. -- Baltimore [u.a.] : Johns Hopkins Univ. Pr., 1999. -- 2 osaa. -- ISBN 0-8018-5789-9. -- Osa 2. -- S. 1193f.

Kuv.:
(Kuvan lähde: Tiedot)

अतिथि m.: vieras

अभ्यन्तर 3: sisällä oleva, lähin; m. läheisin jäsen, alkuperäisasukas

अरण्य n.: erämaa, metsä

ऋतु m.: jaksottainen prosessi, vuodenaika, aikakausi, kuukautiset, aika, jolloin nainen on hedelmällinen ja hänellä on oikeus aviomiehensä kanssakäymiseen.

Katso ऋतु Manu III, 45–48: sen mukaan ऋतु kestää 16 päivää (vaihtoehtoisen käännöksen mukaan: 20 päivää) kuukautisten alusta lukien; ensimmäisinä neljänä päivänä kuukautisten alkamisen jälkeen sukupuolikosketus on kielletty (vaihtoehtoisen käännöksen mukaan: ensimmäisinä kahdeksana (4 + 4) päivänä), samoin kuin 11. (tai 15.) ja 13. (tai 18.) päivänä. Parillisina päivinä nainen raskautuu poikiin, parittomina tyttäriin. Seuraavassa oletetaan ऋतु yhteensä 16 päivää (ei vaihtoehtoista käännöstä), kuten useimmat kotimaiset kommentaattorit tekevät, ja mikä oli siis vallitseva näkemys.

Koska ovulaatio tapahtuu 14 päivää ennen kuukautisten alkua, hedelmällisyys on lähes "taattu" tällä hedelmällisen ajanjakson määritelmällä, jos kuukautiskierron väli on 19–30 päivää. Kielletyt päivät (11. ja 13.) parantavat todennäköisyyttä sukupuolikosketukselle 12. ja 14. päivänä, eli raskauden todennäköisyyttä 28 päivän syklissä (siittiöiden elinikä naisessa on noin 3 päivää). Näitä määräyksiä voidaan pitää niin kutsuttuna positiivisena Knaus–Ogino-menetelmänä.

Kuv.: ऋतुः
(Kuvan lähde: Tiedot)

एकत्र Adv.: yhdessä paikassa

जटा f.: hiustenpina (ascetin hiusasu)

Kuva: जटा
ऋषिकेश
(Kuv lähde: Tiedot)

तुल्य 3: yhtäläinen, verrattavissa (तृतीयया)

तरय 3 (f.: तरयी): kolmijakoinen, koostuva kolmesta osasta

प्राणान्तिक 3 (f.: -ī): kohtalokas, kuolemaa tuova, elinkautinen

बाह्य 3: ulkona, irrallaan oleva, vieras

भिक्षा f.: kerjätty almu, kerjäläisruoka

मार्यादा f.: raja

शिष् 7P शिनष्टि : jättää, jättää jäljelle

Perf.II शिशेषे, शिशिषुर्
Fut. शेक्ष्यति
Pass. शिष्यते
Kaus. शेषयति
PPPशिष्ट
Absol. -शिष्य

शिष् + वि 7P विशिनष्टि : erottaa

Pass. विशिष्यते : erota jostakin (पञ्चम्या, तृतीयया), olla parempi kuin (पञ्चम्या, तृतीयया), olla paras joukossa (षष्ठ्या, सप्तम्या)

समान 3: samanlainen, sama, samankaltainen; m.: ikätoveri

स्व 3: oma, omistaa (minun, sinun jne.) Taivutetaan kuten सर्व. Abl.sg.m.n ja Nom.pl.m:ssä sitä voidaan taivuttaa myös kuten देव:

Abl.sg.m.n स्वस्मात् । स्वात्
Lok.sg.m.n. स्वस्मिन् । स्वे
Nom.pl.m स्वे । स्वास्

गर्ह् 1Ā गर्हते 10P गर्हयति : moittia, nuhdella

Perf. जगर्हे
Fut. गर्हिष्यते
PPP गर्हित

पिशित n.: (valmistettu) liha

Kuv.: पिशितम्
Kolkata = কলকাতা
(Kuvälähde: Yksityiskohdat)

उपहार m.: uhraaminen, uhri, lahja

मधु n.: hunaja, makea juoma, mehu (hunajaviini)

Kuv.: मधु
City Palace, उदयपुर
(Kuvälähde: Yksityiskohdat)

मांस n.: liha

मृगया f.: metsästys

Kuva: मृगया
Metsästys eläimellä चीता (Acinonyx jubatus venaticus) Gujarat = ગુજરાત, 1812
(Kuv lähde: Tiedot)

शिवा f.: (naispuolinen) šaakka (kultashaakka = Canis aureus)

Kuva: शिवा
Canis aureus, Kalatop Khajjiar Sanctuary
(Kuv lähde: Tiedot)

रुत n.: huuto, ääni

कौशिक m.: pöllö

Kuva: कौशिकः
Braamakauz (Athene brama), Mahesana = મહેસાણા
(Kuv lähde: Tiedot)

शकुनि m.: lintu

श्वन् m.: koira

vahva vartalo श्वान्
heikko vartalo vokaalin edellä सुन्
heikko vartalo konsonantin edellä श्व

Kuva: श्वा लिङ्गं च
Karnataka = ಕರ್ನಾಟಕ
(Kuv lähde: Tiedot)

परिचित 3: tuttu, tunnettu

अटवी f.: metsä

शून्य 3: tyhjä, autio

आपान(क) n.: juhlajuomat

Kuvaus: आपानकम्
जोधपुर
(Kuv lähde: Yksityiskohdat)

क्रूर 3: karkea, julma

दिह् 2U देग्धि, दिग्धे : voidella, voitelevat

Perf. II दिदेह
Fut. धेक्ष्यति
Pass. दिह्यते
Kaus. देहयति
PPP दिग्ध

विष n.: myrkky

Kuv.: मूषिकाविषाणि
Bangalore = ಬೆಂಗಳೂರು
(Kuv lähde: Tiedot)

भुजंग m.: käärme

Kuv.: भुजंगः
Ketomyrkkykäärme (Daboia russelii), Bangalore = ಬೆಂಗಳೂರು
(Kuv lähde: Tiedot)

सायक m.: nuoli

उत्साद m.: tuho

कलत्र Naispuolinen: vaimo, naaras

बन्दी naispuolinen: vangittu, ryöstö

योषित् naispuolinen: nuori nainen, tyttö

शार्दूल miespuolinen = व्याघ्र miespuolinen

रुधिर n.: veri

अर्चन n. अर्चना f. = पूजा f.

बलि m.: maksu, lahjoitus, verotus

मणि m.: jalokivi

Kuva: मणिः
Hope Diamond Gunturista = గుంటూరు, nykyään Smithsonian Museum of Natural History, Washington DC
(Kuv lähde: Tiedot)

वन n.: metsä

मद m.: myös "parveiluneste" norsulla (tilassa Musht)

Kuva: मदः
(Kuv lähde: Tiedot)

राग m.: myös: väri, punainen väri

कालन n.: metsä

खन् 1U खनति : kaivaa

Perf. चखान, चखने
Fut. खनिष्यति
Kaus. खानयति
PPP खात
Absol खनित्वा । खात्वा

चिन्त् 10 चिन्तयति : ajatella, miettiä

शबर .:  ei-arianen heimon nimi

51.7. Käännösharjoitus

१. कौटिलीयार्थशास्त्र १, ३, ९ - १२ आश्रमधर्मः

गृहस्तस्य स्वधर्माजीवस्तुल्यैरसमानार्षिभिर्वैवाह्यमृतुगामित्वं देवपित्रातिथिपूजा भृत्येषु त्यागः शेषभोजनं च ।९।
ब्रह्मचारिणः स्वाध्यायो ऽग्निकार्याभिषेकौ भैक्षाव्रतित्वमाचार्ये प्राणान्तिकी वृत्तिस्तदभावे गुरुपुत्रे सब्रह्मचारिणि वा ।१०।
वानप्रस्थस्य ब्रह्मचर्यं भूमौ शय्या जाटाजिनधारणमग्निहोत्राभिषेकौ देवतापित्रतिथिपूजा वन्यश्चाहारः ।११।
प्रव्राजकस्य जितेन्द्रियत्वमनारम्भो निष्किंचनत्वं सङ्गत्यागो भैक्षाव्रतमनेकत्रारण्ये च वासो बाह्याभ्यन्तरं च शौचम् ॥१२॥

Selitys: -अभिषेकौ Nom.Akk.Vok.duaali.mask. (duaalidvandva)

२. कौटिलीयार्थशास्त्र १, ३, १६ - १७ Välttämättömyydestä kunnioittaa वर्नाश्रमधर्म

तस्मात्स्वधर्मं भूतानाम्
राजा न व्यभिचारयेत् ।स्
स्वधर्मं संदधानो हि
प्रेत्य चेह च नन्दति ॥१६॥
व्यवस्थितार्यमर्यादः
कृतवर्णाश्रमस्थितिः ।
त्रय्याभिरक्षितो लोकः
प्रसीदति न सीदति ॥१७॥

३. बाण (1500-luku jaa.): कादम्बरी ed. K.P. Parab, 1896, s. 65ff.: Papin वैशम्पायन pohdinnat metsästäjäelämästä:

आसीच्च मे मनसि -- अहो मोहप्रायमेतेषां जीवितं साधुजनगर्हितं च चरितम् । तथा हि । पुरुषपिशितोपहारे धर्मबुद्धिः , अहारः साधुजनगर्हितो मधुमांसादिः , श्रमो मृगया , शास्त्रं शिवारुतम् , समुपदेष्टारः सद्सतां कौशिकाः , प्रज्ञा शकुनिज्ञानम् , परिचिताः श्वानः , राज्यं शून्यास्वटवीषु , आपानकमुत्सवः , मित्राणि क्रुरकर्मसाधनानि धनूंषि , सहाया विषदिग्धमुखा भुजंगा इव सायकाः , गीतमुत्सादकारि मुग्धमृगाणाम् , कलत्राणि बन्दीगृहीताः परयोषितः , क्रूरात्मभिः शार्दूलैः सह संवासः , पशुरुधिरेण देवतार्चनम् , मांसेन बलिकर्म , चौर्येण जीवनम् , भूषणानि भुजंगमणयः , वनकरिमदैरङ्गरागः , यस्मिन्नेव कानने निवसन्ति तदेवोत्ख्यातमूलमशेषतः कुर्वत इति चिन्तयत्येव मयि शबरसेनापतिः समुपाविशत् ॥

४. Kommentti भानुचन्द्र (1500-luku) edelliseen osaan कादम्बरी (tämä harjoitus käännettävä opettajan ohjauksessa. Jos tällaista ei ole saatavilla, se voidaan jättää väliin)

आसीच्चेति । मे मम मनसि चित्त आसीद्बभूव । खेद इति शेषः । तदेव दर्शयति -- अहो इत्यादिना । अहो इत्याश्चर्ये । एतेषां भिल्लानां जीवितं प्राणितं मोहो ऽज्ञानं प्रायं प्रचुरं यत्र तादृशम् । चः पुनरर्थे । चरितमाचरणं साधुजनैः सज्जनजनैर्गर्हितं निन्दितम् । तदेव विशेषतो दर्शयति -- तथा हीति । पुरुषेति । पुरुषस्य पुंसो यत्पिशितं मांसं तस्य य उपहारो भगवत्यै नैवेद्यदर्शनं तस्मिन्धर्मबुद्धिः श्रेयोधीः । आहार इति । आहारः प्रत्यवसानं साधुजनैर्गर्हितो निन्दितो मधुमांसादिर्मधुः मद्यं माक्षिकं वा । मांसं प्रतीतम् । ते आदौ यस्येति बहुव्रीहिः । आदिशब्दात्कन्दादिपरिग्रहः । श्रम इति । श्रमः शक्तिसाधनायासो मृगयाखेटकः । शास्त्रमिति । शिवा सृगाली तस्य रुतं शब्दितं शास्त्रमुच्चस्वरवेदपाठः । प्रबोधजनकत्वसाम्यात्तदुपमानम् । सदिति । सदसतां शुभाशुभानां समुपदेष्टारो बोधकाः कौशिका उलूकाः । प्रज्ञेति । शकुनयः पत्त्रिणस्तेषां स्थूलमहत्त्वादिना ज्ञानं तदेव प्रज्ञा विवेकबुद्धिः । परीति । श्वानः सारमेयाः परिचिता विश्वासपालत्राणि । राज्यमिति । शून्यासु जनरहितासु विन्ध्याटवीषु राज्यं स्वामित्वम् । आपानकेति । उत्सवः संतुष्टिकार्यं तदेवापानमेवापानकम् । स्वार्थे कः । पानगोष्ठिका । मित्राणीति । क्रूरं यत्कर्म तत्साधनानि तद्धेतुभूतानि धनूंष्येव चापान्येव मित्राणि सहृदः । हितचिन्तकानीति यावत् । सहाया इति । विषेण दिग्धं मुखमाननं येषामेवंविधाः सायका बाणास्त एव सहाया इष्टकार्यकर्तृत्वात्साहाय्यकारिणः । क इव । भुजंगाः सर्पा इव । एतेषां विषदिग्धमुखत्वं स्वाभाविकम् । तेषामौपाधिकमिति भावः । गीतमिति । मुग्धा अनभिज्ञा ये मृगा हरिणास्तेषामुत्साहकारि स्तब्धताविधायि गीतं गानम् । कलत्रेति । परयोषितो ऽन्यस्त्रिय एव बन्दी ग्रहकस्तद्रूपत्वेन गृहीताः स्त्रीकृताः कलत्राणि स्वपत्न्यः । क्रूरेति । क्रूरात्मभिर्दुष्टात्मभिः शार्दुलैश्चित्रकैः समं संवासः सहावस्थानम् । पश्वेति । पशवो महिषास्तेषां रुधिरेण रक्तेन देवतार्चनं देवपूजनम् । मांसेनेति । मांसेन पिशितेन बलिर्हन्तकरस्तत्कर्म तत्कृत्यम् । चौर्येणेति । चौर्येण परद्रव्यापहारेण जीवनं प्राणधारणम् । भूषणनीति । भूषणान्याभरणानि भुजंगमणयः सर्परत्नानि । पर्वतवासित्वात्तेषां ते सुलभा इति भावः । वनेति । वनकरिणामरण्यहस्तिनां मदैर्दानवारिभिरङ्गरागो विलेपनम् । यस्मिन्निति । अनिर्दिष्टनामनि कानने वने निवसन्ति निवासं कुर्वन्ति तदेव काननमशेषतः समग्रत उत्खातमुत्पाटितं मूलं मध्यभागो यस्यैवंभूतं कुर्वते विदधत इति पूर्वोक्तप्रकारेण मयि चन्तयति ध्यायति सत्येव ... ॥