Lekcija 17

17.1. Druga klasa prezensa (अदादि = अद् itd.)

Glagolske nastavke se direktno dodaju na koren. Prilikom toga treba uzeti u obzir fonetske promene koje proizilaze iz rečnog sandhija.

Postoje sledeće forme nastanka u drugoj klasi prezensa:

1. Koreni sa stepenovanjem osnove

• najčešće: visoki stepen - niski stepen
• neki koreni: produženi stepen - niski stepen

2. Koreni bez stepenovanja osnove
3. Dvosložni koreni na -i/-ī sa stepenovanjem osnove

17.2. Koreni druge klase prezensa sa stepenovanjem osnove visoki stepen - niski stepen

Primeri:

द्विष् 2 U "mrzeti"

• jaka prezenska osnova: dveṣ-
• slaba prezenska osnova: dviṣ-

3. sg. prez. P	द्वेष्टि (« dveṣ + -ti)
3. pl. prez. P	द्विषन्ति (dviṣ-anti)
3. sg. prez. Ā	द्विष्टे (« dviṣ + -te)
3. pl. prez. Ā	द्विषते (dviṣ-ate)

Pri tome deluje sledeći zakon rečnog sandhija:

Rečni sandhi od -ṣ + t(h)-

-ṣ + t(h)- » -ṣṭ(h)-

Dodatni primeri:

इ 2 P "ići" (Ā nakon određenih prefiksa)

• jaka prezenska osnova: e-
• slaba prezenska osnova:
• pred suglasnikom: i-
• pred samoglasnikom: y-/iy-

3. sg. prez. P	एति (e-ti)
3. pl. prez. P	यन्ति (y-anti)
3. sg. prez. Ā	इते (i-te)
3. pl. prez. Ā	इयते (iy-ate)

दुह् 2 U "dojiti"

• jaka prezenska osnova: doh-
• slaba prezenska osnova: duh-

3. sg. prez. P	दोग्धि (« doh- + -ti)
3. pl. prez. P	दुहन्ति (duh-anti)
3. sg. prez. Ā	दुग्धे (« duh- + -te)
3. pl. prez. Ā	दुहते (duh-ate)

हन् 2 P "to strike, to beat, to kill"

• strong present stem: han-
• weak present stem:
• before consonant: ha- (« *hn-)
• before vowel: ghn-/han-

3. sg. Pres. P	हन्ति (han-ti)
3. pl. Pres. P	घ्नन्ति (ghn-anti)
3. sg. Pres. Ā	हते (ha-te)
3. pl. Pres. Ā	घ्नते (ghn-ate)

अस् 2 P "to be"

• strong present stem: as-
• weak present stem: s-

3. sg. Pres. P	अस्ति (as-ti)
3. pl. Pres. P	सन्ति (s-anti)

17.3. Roots of the second present class with stem gradation: guṇa grade - zero grade

Example:

स्तु 2 U "to praise"

• strong present stem: stau-
• weak present stem:
• before consonant: stu-
• before vowel: stuv-

3. sg. Pres. P	स्तौति (stau-ti) oder: स्तवीति
3. pl. Pres. P	स्तुवन्ति (stuv-anti)
3. sg. Pres. Ā	स्तुते (stu-te)
3. pl. Pres. Ā	स्तुवते (stuv-ate)

17.4. Roots of the second present class without stem gradation

Without stem gradation are roots of the second present class ending in -ā

Example:

पा 2 P "to protect, to guard"

3. sg. Pres. P	पाति (pā-ti)
3. pl. Pres. P	पान्ति (« pā- + -anti)

Also some other roots of the second class have no stem gradation:

Examples:

अद् 2 P "to eat"

3. sg. Pres. P	अत्ति (« ad- + -ti)
3. pl. Pres. P	अदन्ति (ad-anti)

आस् 2 Ā "to sit"

3. sg. Pres. Ā	आस्ते (ās-te)
3. pl. Pres. Ā	आसते (ās-ate)

वच् 2 P "to say"

3. sg. Pres. P	वक्ति (« vac- + -ti)
3. pl. Pres. P	does not occur

17.5. Disyllabic roots ending in -i/-ī with stem gradation

Several roots are disyllabic in a number of forms, i.e., they have an -i (or before some endings -ī) before a consonantal ending. Nevertheless, these roots are posited as monosyllabic by native grammarians and in dictionaries etc.

Examples:

रुद् 2 P "to weep, to howl"

• strong present stem: rodi-
• weak present stem:
• before consonant: rudi-
• before vowel: rud-

3. sg. Pres. P	रोदिति (rodi-ti)
3. pl. Pres. P	रुदन्ति (rud-anti)

ब्रू 2 U "to speak"

• strong present stem: bravī- (« bro- + -ī)
• weak present stem:
• before consonant: brū-
• before vowel: bruv-

3. sg. Pres. P	ब्रवीति (bravī-ti)
3. pl. Pres. P	ब्रुवन्ति (bruv-anti)
3. sg. Pres. Ā	ब्रूते (brū-te)
3. pl. Pres. Ā	ब्रुवते (bruv-ate)

Also स्तु 2 U "to praise" has, alongside the forms given under 3., forms according to this pattern:

thereof:

घात m.: killing, slaughter

Fig.: घाताः
Bangalore = ಬೆಂಗಳೂರು
(Image source: Details)

आस् 2. razred आस्ते pasiv आस्यते PPP आसित : sjediti (Kielhorn)

thereof:

आसन n.: the sitting, seat; also: yogic postures

Fig.: योगासनम्
(Image source: Details)

रुद् 2. razred रोदिति pasiv रुद्यते PPP रुदित : plakati, zavijati (Kielhorn)

thereof:

रुद्र m.: (the howler =) the storm god Rudra

ब्रू 2. razred ब्रवीति Ā ब्रूते bez pasiva i PPP: govoriti, reći (nekome: dvostruki akuzativ) (Kielhorn)

दुह् 2. razred दोग्धि pasiv दुह्यते PPP दुग्ध : musti (Kielhorn)

Fig.: दोग्धि
(Image source: Details)

दिश् 6. razred दिशति pasiv दिश्यते PPP दिष्ट : pokazati, uputiti, zapovjediti (Kielhorn)

thereof:

दिष्टि f.: instruction, fortunate circumstance

दिष्ट्या Instr.: (lit. by a fortunate circumstance) O fortunate circumstance (exclamation of joy and bliss)

17.7. Exercise 1

A) Insert the verb in the following sentences and translate:

१. ब्राह्मणो ऽनृतं न ... (ब्रू । वच् । वद्)

२. क्षत्रियो जनान् ... (पा । रक्ष्)

३. बलवद्योधो द्विजारीन् ... (जि । हन् । युध्)

४. ब्राह्मणकविर्लोकेश्वरम् ... (स्तु । यज्)

५. अग्निर्यज्ञान्नम् ... (अद् । दह्)

६. बालवैश्यो धेनुम् ... (दुह् । रक्ष् । पा)

७. द्विजदासो मृगमार्गेण ब्राह्मणग्रामम् ... (गम् । इ । पद्)

८. द्विजदासः शूद्रस् ... (अस् २ । भू)

९. बालब्राह्मणी ... (रुद् । आस् । मृ)

१०. साधुजनो ऽधर्मम् ... (द्विष् । न कृ)

B) Ustavite u rečenicama formiranim pod A) agens i glagol u množini

17.8. Vežba 2

Prevedite sljedeće glagolske oblike i navedite pripadajući korijen: (Kielhorn)

१. अदन्ति २. सन्ति ३. आसते ४. यन्ति ५. इच्छति ६. कुर्वते ७. गच्छन्ति ८. जायते ९. जयति १०. तनोति ११. दहति १२. दोग्धि १३. पश्यति १४. द्विष्टे १५. नयन्ति १६. नृत्यति १७. पद्यन्ते १८. पिबति १९. पान्ति २०. पृच्छति २१. बुध्यन्ते २२. ब्रवीति २३. भवन्ति २४. मन्यते २५. मुञ्चन्ति २६. म्रियन्ते २७. यजते २८. युध्यन्ते २९. रक्षति ३०. रोदिति ३१. लभते ३२. वक्ति ३३. वदति ३४. शृणोति ३५. स्तौति ३६. स्मरति ३७. हन्ति ३८. अश्नुवते ३९. कुप्यते ४० कर्षन्ति ४१. उद्यते ४२. सहन्ते ४३. सिच्यन्ते ४४. आप्नोति ४५. जीव्यते ४६. दिश्यन्ते