Skip to content

पाठ 14

निम्नलिखित कहावतों का अनुवाद करें और उन्हें याद करें:

निचो वदति कुरुते
वदति साधुः करोत्येव ॥१॥
निम्न व्यक्ति बोलता और कार्य नहीं करता, उत्तम व्यक्ति बोलता नहीं, बल्कि कार्य करता है।

शीलं नरस्य भूषणम् ॥२॥
सद्गुण मनुष्य का आभूषण है।

सत्येन जनानां सुखं भवति ॥३॥
सत्य द्वारा मनुष्यों को सुख प्राप्त होता है।

पापा नराः स्वर्गं लभन्ते ॥४॥
बुरे मनुष्य स्वर्ग में नहीं जाते।

सत्यं लोकस्य दीपः ॥५॥
सत्य ही संसार की रोशनी है।

A) निम्नलिखित शब्दों का एकवचन और बहुवचन का विभक्ति (Genetiv) बनाएं। शब्दों का अर्थ और लिंग बताएं:

. अनृत : n. असत्य — अनृतस्य अनृतानाम्

. ऋषि : m. वेदिक ऋषि — ऋषेः ऋषीणाम्

. पाद : m. पाद — पादस्य पादानाम्

. बुद्धि : f. ज्ञान — बुद्धेः (बुद्ध्याः) बुद्धीनाम्

. गुरु : m. गुरु — गुरोः गुरूणाम्

. स्वर्ग : m. स्वर्ग — स्वर्गस्य स्वर्गाणाम्

. नगर : n. नगर — नगरस्य नगराणाम्

. धेनु : f. गाय — धेनोः (धेन्वाः) धेनूनाम्

. द्विज : m. द्विज — द्विजस्य द्विजानाम्

१०. मुक्ता : f. मोक्षित — मुक्तायाः मुक्तानाम्

११. विद्या : f. ज्ञान, विद्या — विद्यायाः विद्यानाम्

१२. वर्ण : m. वर्ण — वर्णस्य वर्णानाम्

१३. द्विजाति : 3 द्विज — द्विजातेः (द्विजात्याः) द्विजातीनाम्

१४. रूप : n. रूप — रूपस्य रूपाणाम्

१५. प्रतिग्रह : m. ग्रहण — प्रतिग्रहस्य प्रतिग्रहाणाम्

१६. सोढ : 3 सहना — सोढस्य सोढायाः सोढानाम्

१७. नायिका : f. प्रियतमा — नायिकायाः नयिकानाम्

१८. साध्वी : f. पवित्रा — साध्व्याः साध्वीनाम्

१९. अग्नि : m. अग्नि — अग्नेः अग्नीनाम्

२०. वैश्या : f. वैश्य स्त्री — वैश्यायाः वैश्यानाम्

२१. लोक : m. संसार, जन — लोकस्य लोकानाम्

२२. उक्ति : f. वचन — उक्तेः (उक्त्याः) उक्तीनाम्

२३. शत्रु : m. शत्रु — शत्रोः शत्रूणाम्

२४. सुखवन्त् : 3 सुखी — सुखवतः (सुखवत्याः) सुखवताम् (सुखवतीनाम्)

२५. पुत्रवती : f. एक या अधिक पुत्रों वाली स्त्री — पुत्रवत्याः पुत्रवतीनाम्

२६. जल : n. जल — जलस्य जलानाम्

२७. मार्ग : m. मार्ग — मर्गस्य मर्गाणाम्

२८. मोक्ष : m. मोक्ष, उद्धार — मोक्षस्य मोक्षाणाम्

२९. शूद्रा : f. शूद्र स्त्री — शूद्रायाः शूद्राणाम्

३०. अन्न : n. भोजन, खाद्य — अन्नस्य अन्नानाम्

३१. साधु : m. संत — साधोः साधनाम्

३२. नीति : f. मार्गदर्शन — नीत्याः नीतीनाम्

३३. योध : m. योद्धा, सैनिक — योधस्य योधानाम्

३४. सत्यवन्त् : 3 सत्यवान — सत्यवतः (सत्यवत्याः) सत्यवताम् (सत्यवतीनाम्)

३५. लाभ : m. लाभ — लाभस्य लाभानाम्

३६. मोह : m. भ्रम, अज्ञान — मोहस्य मोहानाम्

३७. गति : f. गति, लक्ष्य — गतेः (गत्याः) गतीनाम्

३८. प्रश्न : m. प्रश्न — प्रश्नस्य प्रश्नानाम्

३९. सृष्टि : f. सृष्टि — सृष्तेः (सृष्ट्याः) सृष्टीनाम्

४०. नेत्र : n. नेत्र — नेत्रस्य नेत्राणाम्

४१. गुरुता : f. प्रभुत्व — गुरुतायाः गुरुतानाम्

४२. ईश्वर : m. प्रभु — ईश्वरस्य ईश्वराणाम्

४३. कारण : n. कारण — कारणस्य कारणानाम्

४४. कृत : 3 किया हुआ — कृतस्य (कृतायाः) कृतानाम्

४५. धर्मवन्त् : 3 धार्मिक, न्यायपूर्ण — धर्मवतः (धर्मवत्याः) धर्मवताम् (धर्मवतीनाम्)

४६. युद्ध : 3 युद्ध करना — युद्धस्य (युद्धायाः) युद्धानाम्

४७. दर्शन : n. देखना, प्रकट होना — दर्शनस्य दर्शनानाम्

४८. धातु : m. तत्व, क्रियापद की मूलधातु — धातोः धातूनाम्

४९. गूढा : f. एक गुप्त — गूढायाः गूढानाम्

५०. ईष्टा (2 अर्थ): f. एक इच्छित, एक बलिदान की गई — इष्टायाः इष्टानाम्

५१. उदित : 3 कहा गया — उदितस्य (उदितायाः) उदितानाम्

५२. इदम् : 3 यह — अस्य (अस्याः) एषाम् (आसाम्)

५३. किम् : 3 क्या — कस्य (कस्याः) केषाम् (कासाम्)

B) अनुवाद करें:

. ब्राह्मणस्य पुत्रो ब्राह्मण्या ग्रामं गतः (2 संभावनाएं)
ब्राह्मण का पुत्र ब्राह्मणी के गाँव में गया है। ब्राह्मण का पुत्र ब्राह्मणी के साथ गाँव गया है।

. यज्ञस्याग्निनान्नं दग्धम्
यज्ञ की आग ने भोजन को जला दिया।

. बुद्धः स्तयस्य बुद्ध्या मुक्तः
बुद्ध सत्य के ज्ञान द्वारा मुक्त हुए।

. अधर्मो ऽनृतस्य वदनमित्यृषयो वदन्ति
वेदिक ज्ञानी कहते हैं कि असत्य बोलना अन्याय है।

. नरा देवानां यज्ञैर्न मुच्यन्ते
मानव देवताओं को यज्ञ द्वारा नहीं मुक्त होते हैं।

. बलवन्तः क्षत्रियाः शत्रूणां धनवन्ति नगराणि जयन्ति
शक्तिशाली क्षत्रिय शत्रुओं के समृद्ध शहरों को जीतते हैं।

. कवेरुक्तिं शृण्वन्ति
वे कवि के श्लोक को सुनते हैं।

. कविर्देव्याः कृतं वदti
कवि देवी के कार्य की रिपोर्ट देते हैं।

. द्विजाः पशोर्लाभमिच्छन्ति
द्विज इच्छा करते हैं कि उन्हें पशु मिलें।

१०. रामः पुण्यवतो गुरोर्मन्त्रस्य स्मरति
राम गुणी गुरु के मंत्र को याद करते हैं।

११. अयं बालः कस्याः पुत्रः
किसका (f.) पुत्र यह लड़का है?

१२. केषामिमानि गृहाणि
इन घरों का स्वामी कौन है?

१३. कस्यान्नमनेनर्षिणेष्टम्
किसका भोजन इस वेदिक ज्ञानी ने बलिदान किया?


अभ.: नायकश्च नायिका
(छवि स्रोत: विवरण)

Tüpfli's Global Village Library का हिस्सा