पाठ 6
A) कोष्ठक में दिए गए धातुओं का प्रयोग करके क्रियावाक्य बनाएं:
brāhmaṇas ... (yaj, nṛt, viś, man, yudh, nī, muh)
= ब्राह्मणस् ... यज्, नृत्, विश्, मन्, युध्, नी, मुह्
brāhmaṇo yajati / yajate. brāhmaṇo nṛtyati. brāhmaṇo viśati. brāhmaṇo manyate. brāhmaṇo yudhyate. brāhmaṇo nayati / nayate. brāhmaṇo muhyati.
ब्राह्मणो यजति । ब्राह्मणो यजते । ब्राह्मणो नृत्यति । ब्राह्मणो विशati । ब्राह्मणो मन्यते । ब्राह्मणो युध्यते । ब्राह्मणो नयति । ब्राह्मणो नयते । ब्राह्मणो मुह्यति ।
devas ... (nṛt, yudh, smṛ, sṛj)
= देवस् ... नृत्, युध्, स्मृ, सृज्
devo nṛtyati. devo yudhyate. devaḥ smarati. devaḥ sṛjati.
देवो नृत्यति । देवो युध्यते । देवः स्मरति । देवः सृजति ।
kavis ... (man, smṛ, viś)
= कविस् ... मन्, स्मृ, विश्
kavir manyate. kaviḥ smarati. kavir viśati.
कविर्मन्यते । कविः स्मरति । कविर्विशति ।
dhenus ... (viś, bhū)
= धेनुस् ... विश्, भू
dhenur viśati. dhenur bhavati.
धेनुर्विशति । धेनुर्भवति ॥
B) अभ्यास A में बनाए गए वाक्यों को बहुवचन में बदलें
brāhmaṇā yajanti / yajante / nṛtyanti / viśanti / manyante / yudhyante / nayanti / nayante / muhyanti.
ब्राह्मणा यजन्ति / यजन्ते / नृत्यन्ति / विशन्ति / मन्यन्ते / युध्यन्ते / नयन्ति / नयन्ते / मुह्यन्ति ।
devā nṛtyanti. devā yudhyante. devāḥ smaranti. devāḥ sṛjanti.
देवा नृत्यन्ति । देवा युध्यन्ते । देवाः स्मरन्ति । देवाः सृजन्ति ।
kavayo manyante. kavayaḥ smaranti. kavayo viśanti.
कवयो मन्यन्ते । कवयः स्मरन्ति । कवयो विशन्ति ।
dhenavo viśanti. dhenavo bhavanti.
धेनवो विशन्ति । धेनवो भवन्ति ॥
C) संस्कृत में अनुवाद करें:
1. वह यज्ञ से पूजा करता है। (यज्ञ के लिए यज्ञपति के लिए यजमान)
yajati.
यजति ।
2. शिव नाचता है।
śivo nṛtyati.
शिवो नृत्यति ।
3. राम ले जाता है।
rāmo nayati.
रामों नयति ।
4. शूद्र भ्रमित हैं।
śūdrā muhyanti.
शूद्रा मुह्यन्ति ।
5. क्षत्रिय महिलाएं प्रवेश करती हैं।
kṣatriyā viśanti.
क्षत्रिया विशन्ति ।
6. प्रभु प्रवाहित करते हैं।
īśvaraḥ sṛjati.
ईश्वरः सृजति ।
7. क्षत्रिय यज्ञ से पूजा करता है। (यज्ञपति के रूप में)
kṣatriyo yajate.
क्षत्रियो यजते ।
8. शूद्र महिलाएं नाचती हैं।
śūdrā nṛtyanti.
शूद्रा नृत्यन्ति ।
9. क्षत्रिय लड़ते हैं।
kṣatriyā yudhyante.
क्षत्रिया युध्यन्ते ।
10. पवित्र पुरुष ले जाते हैं।
sādhavo nayanti.
साधवो नयन्ति ।
11. वे याद करते हैं।
smaranti.
स्मरन्ति ।
12. कौन (स्त्री) नाचती है?
kā nṛtyati?
का नृत्यति ।
13. (उल्लेखित) ब्राह्मणी नाचती है।
sā brāhmaṇī nṛtyati.
सा ब्राह्मणी नृत्यति ॥
अभ.: का नृत्यति ।
(Bildquelle: Details)
पुनरावृत्ति-अभ्यास पाठ 6
A) पूर्ण करने का अभ्यास: प्रश्न बनाएं, जिनके उत्तर वे वाक्य हैं, जो आप निम्नलिखित पूर्ण करने के अभ्यास के बाद बनाते हैं:
1. devas ... (īśvara, nṛt, sṛj, agni, indra)
देवस् ... ईश्वर, नृत्, सृज्, अग्नि, इन्द्र
deva īśvaraḥ. devo nṛtyati. devaḥ sṛjati. devo 'gniḥ. deva indraḥ.
देव ईश्वरः । देवो नृत्यति । देवः सृजति । देवो ऽग्निः । देव इन्द्रः ।
2. (dvija, sādhu, kavi) ... brāhmaṇaḥ
द्विज, साधु, कवि ... ब्राह्मणः
dvijo brāhmaṇaḥ. sādhur brāhmaṇaḥ. kavir brāhmaṇaḥ.
द्विजो ब्राह्मणः । साधुर्ब्राह्मणः । कविर्ब्राह्मणः ।
3. (śruti) ... vedaḥ
श्रुति ... वेदः
śrutir vedaḥ.
श्रुतिर्वेदः ।
4. (veda) ... śrutiḥ
वेद ... श्रुतिः
vedaḥ śrutiḥ.
वेदः श्रुतिः ।
5. (brāhmaṇa, guru) ... yajanti
ब्राह्मण, गुरु ... यजन्ति
brāhmaṇā yajanti. guravo yajanti.
ब्राह्मणा यजन्ति । गुरवो यजन्ति ।
6. (devī) ... indrāṇī
देवी ... इन्द्राणी
devīndrāṇī.
देवीन्द्राणी ।
7. (śūdra, śūdrā, devī) ... nṛtyanti
शूद्र, शूद्रा, देवी ... नृत्यन्ति
śūdrā nṛtyanti. śūdrā nṛtyanti. devyo nṛtyanti.
शूद्रा नृत्यन्ति । शूद्रा नृत्यन्ति । देव्यो नृत्यन्ति ।
8. (kṣatriya) ... yudhyante
क्षत्रिय ... युध्यन्ते
kṣatriyā yudhyante.
क्षत्रिया युध्यन्ते ।
9. (brāhmaṇa, brāhmaṇī) ... viśanti
ब्राह्मण, ब्राह्मणी ... विशन्ति
brāhmaṇā viśanti. brāhmaṇyo viśanti.
ब्राह्मणा विशन्ति । ब्राह्मण्यो विशन्ति ।
10. (guru) ... candrakīrtiḥ
गुरु ... चन्द्रकीर्तिः
guruś candrakīrtiḥ.
गुरुश्चन्द्रकीर्तिः ।
11. (sādhu) ... rāmaḥ
साधु ... रामः
sādhū rāmaḥ.
साधू रामः ॥
B) बहुवचन में बदलें:
1. brāhmaṇo yajati.
ब्राह्मणो यजति
brāhmaṇā yajanti.
ब्राह्मणाः यजन्ति ।
2. kaiṣā.
कैषा
kā etāḥ.
का एताः ।
3. kṣatriyo yajate.
क्षत्रियो यजते
kṣatriyā yajante.
क्षत्रिया यजन्ते ।
4. sādhvī smarati.
साध्वी स्मरति
sādhvyaḥ smaranti.
साध्व्यः स्मरन्ति ।
5. vaiśyā muhyati.
वैश्या मुह्यति
vaiśyā muhyanti.
वैश्या मुह्यन्ति ।
6. sṛjati.
सृजति
sṛjanti.
सृजन्ति ।
7. devī manyate.
देवी मन्यते
devyo manyante.
देव्यो मन्यन्ते ।
8. gururviśati.
गुरुर्विशति
guravo viśanti.
गुरवो विशन्ति ।
9. ko 'yam.
को ऽयम्
ka ime / kay ime.
क इमे । कयिमे ।
10. iyaṃ devī nṛtyati.
इयं देवी नृत्यति
imā devyo nṛtyanti.
इमा देव्यो नृत्यन्ति ।
11. eṣa devo yudhyate.
एष देवो युध्यते
ete devā yudhyante.
एते देवा युध्यन्ते ।
12. sa sṛjati.
स सृजति
te sṛjanti.
ते सृजन्ति ।
13. paśurdhenuḥ.
पशुर्धेनुः
paśavo dhenavaḥ.
पशवो धेनवः ।
14. keyam.
केयम्
kā imāḥ.
का इमाः ॥
C) Ātmanepada बनाएं:
1. rāmo yajati.
रामो यजति
rāmo yajate.
रामो यजते ।
2. kṣatriyā nayanti.
क्षत्रिया नयन्ति
kṣatriyā nayante.
क्षत्रिया नयन्ते ॥
D) स्त्रीलिंग बनाएं:
1. śūdro nayati.
शूद्रो नयति
śūdrā nayati.
शूद्रा नयति ।
2. sādhurviśati.
साधुर्विशति
sādhvī viśati.
साध्वी विशति ।
3. brāhmaṇaḥ smarati.
ब्राह्मणः स्मरति
brāhmaṇī smarati.
ब्राह्मणी स्मरति ।
4. kṣatriyo yudhyate.
क्षत्रियो युध्यते
kṣatriyā yudhyate. kṣatriyī yudhyate.
क्षत्रिया युध्यते । क्षत्रियी युध्यते ।
5. devo guruḥ.
देवो गुरुः
devī gurvī.
देवी गुर्वी ॥
E) अनुवाद करें:
1. devatānnapūrṇā.
देवतान्नपूर्णा
Annapūrṇā ist eine Gottheit.
2. śūdretarā.
शूद्रेतरा
Itarā ist eine Śūdrafrau.
3. vaiśyastulādhāraḥ.
वैश्यस्तुलाधारः
Tulādhara ist ein Vaiśya.
4. kavirmāghaḥ.
कविर्माघः
Māgha ist ein Dichter.
5. devyumā.
देव्युमा
उमा एक देवी हैं।
6. śrutirvedaḥ.
श्रुतिर्वेदः
Der Veda ist Śruti.
7. dhenurviśati.
धेनुर्विशति
गौ प्रवेश करती है।
8. guruścaitanyaḥ.
गुरुश्चैतन्यः
चैतन्य एक गुरु हैं।
9. devīndrāṇī.
देवीन्द्राणी
इन्द्राणी एक देवी हैं।
10. sādhurguruḥ.
साधुर्गुरुः
गुरु एक साधु हैं।
11. gururyajate.
गुरुर्यजते ॥
गुरु यज्ञ का आयोजक के रूप में यज्ञ करते हैं।
F) संस्कृत में अनुवाद करें:
1. राम यज्ञ का आयोजक के रूप में यज्ञ करते हैं।
rāmo yajate.
रामो यजते ।
2. दुर्गा एक देवी हैं।
devī durgā.
देवी दुर्गा ।
3. मीनाक्षी एक देवी हैं।
devī mīnākṣī.
देवी मीनाक्षी ।
4. वे भ्रमित होते हैं।
muhyanti.
मुह्यन्ति ।
5. राम एक पवित्र पुरुष हैं।
sādhū rāmaḥ.
साधू रामः ।
6. प्रभु कौन हैं?
ka īśvaraḥ.
क ईश्वरः ।
7. इन्द्र प्रभु हैं।
indra īśvaraḥ.
इन्द्र ईश्वरः ।
8. पशु प्रवेश करते हैं।
paśavo viśanti.
पशवो विशन्ति ।
9. विष्णु प्रकट करते हैं = विष्णु सृजन करते हैं।
viṣṇuḥ sṛjati.
विष्णुः सृजति ।
10. द्विज उत्तम हैं।
sādhavo dvijātayaḥ.
साधवो द्विजातयः ।
11. त्रिविध (ज्ञान) सामवेद, ऋग्वेद और यजुर्वेद है। (2 संभावनाएँ)
sāmargyajurvedās trayī. sāmaveda ṛgvedo yajurvedaś ca trayī.
सामर्ग्यजुर्वेदास्त्रयी । सामवेद ऋग्वेदो यजुर्वेदश्च त्रयी ।
12. यह देवी उत्तम है।
sādhvīyaṃ devī / sādhvy eṣā devī / sādhvī sā devī.
साध्व्यीयं देवी । साध्व्येषा देवी । साध्वी सा देवी ।
13. पाँच "क्लेश" हैं: अविद्या, अहंकार, राग, द्वेष, अभिनिवेश। (2 संभावनाएँ)
avidyāsmitārāgadveṣābhniveśāḥ pañca kleśāḥ / avidyāsmitā rāgo dveṣo 'bhiniveśaś ca pañca kleśāḥ.
अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पञ्च क्लेशाः । अविद्यास्मिता रागो द्वेषो ऽभिनिवेषश्च पञ्च क्लेशाः ।
14. "ब्रह्मविहार" हैं: मैत्री, करुणा, मुदिता, उpeksha। (2 संभावनाएँ)
maitrīkaruṇāmuditopekṣā brahmavihārāḥ / maitrī karuṇā muditopekṣā (ca) brahmavihārāḥ.
मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षा ब्रह्मविहाराः । मैत्री करुणा मुदितोपेक्षा (च) ब्रह्मविहाराः ।
15. ये ब्राह्मण दूसरों की ओर से यज्ञ करते हैं।
ete / ime brāhmaṇā yajanti.
एते / इमे ब्राह्मणा यजन्ति ।
16. ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्य द्विज हैं। (2 संभावनाएँ)
dvijātayo brāhmaṇakṣatriyavaiśyāḥ / dvijātayo bṛāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāś ca.
द्विजातयो ब्राह्मणक्षत्रियवैश्याः । द्विजातयो ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याश्च ।
17. (राजनीतिज्ञ के लिए) विद्याएँ हैं: दर्शन, त्रिवेद, अर्थशास्त्र और दण्डनीति। (2 संभावनाएँ)
ānvīkṣikītrayīvārttādaṇḍanitayo vidyāḥ / ānvīkṣikī trayī vārttā daṇḍanītiś ca vidyāḥ.
आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तादण्डनीतयो विद्याः । आन्वीक्षिकी त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिश्च विद्याः ।
18 .आप कैसे हैं?
kiṃ kuśalam?
किं कुशलम् ।
- (मुझे) हर प्रकार से अच्छा लगता है।
sarvathā kuśalam.
सर्वथा कुशलम् ॥
अभ.: देवतान्नपूर्णा
(चित्र स्रोत: विवरण)