पाठ 12
A) लेखन 7, अभ्यास A के सक्रिय वाक्यों से, वर्तमान काल के कर्मणि प्रयोग (PPP) का प्रयोग करें, अकर्मक क्रियाओं और गति की क्रियाओं के लिए वर्तमान काल के सक्रिय वाक्य बनाएं।
१. ब्राह्मणेन देव इष्टः । देवीष्टा । विष्णुरिष्टः । ब्राह्मणेनाग्निरिष्टः । देवतेष्टा ।
२. guruṇā phalaṃ khāditam.
गुरुणा फलं खादितम् ।
३. sādhuḥ svargaṃ gataḥ.
साधुः स्वर्गं गतः ।
४. śūdrā narakaṃ gatā.
शूद्रा नरकं गता ।
५. śūdro jitaḥ ॥
शूद्रो जितः ॥
B) लेखन 10, अभ्यास A के क्रिया रूपों से संबंधित PPP बनाएं। ध्यान दें कि sṛjati जैसे रूप के लिए PPP तीनों लिंगों में संगत होते हैं।
- sṛjati सृजति : सृष्टः ३ (सृष्टः । सृष्टा । सृष्टम्)
- yudhyate युध्यते : युद्धः ३
- bhavanti भवन्ति : भूताः ३ (भूताः । भूताः । भूतानि)
- yajati यजति : इष्टः ३
- nṛtyati नृत्यति : नृत्तः ३
- nayanti नयन्ति : नीताः ३
- smarati स्मरति : स्मृतः ३
- śṛṇvanti शृण्वन्ति : श्रुताः ३
- pāśyati पश्यति (कर्मणि dṛś से बनाया जाता है!) : दृष्टः ३
- jayanti जयन्ति : जिताः ३
- kurvate कुर्वते : कृताः ३
- āpnuvanti आप्नुवन्ति : आप्ताः ३
- viśati विशति : विष्टः ३
- khādanti खादन्ति : खादिताः ३
- sunoti सुनोति : सुतः ३
- gacchati गच्छति : गतः ३
- manyante मन्यन्ते : मताः ३
- labhante लभन्ते : लब्धाः ३
- rakṣanti रक्षन्ति : रक्षिताः ३
- vadanti वदन्ति : उदिताः ३
- pṛcchanti पृच्छन्ति : पृष्टाः ३
- tanvanti तन्वन्ति : तताः ३
C) लेखन 10, अभ्यास C के वाक्यों को कर्मणि में अतीत काल में बदलें।
1. brāhmaṇo devīm yajati. ब्राह्मणो देवीं यजति
ब्रामणेन देवीष्टा ।
2. sādhuḥ svargaṃ gacchati. साधुः स्वर्गं गच्छति
साधुः स्वर्गं गतः ।
3. śūdraṃ jayati. शूद्रं जयti
शूद्रो जितः ।
4. guruḥ phalāni khādati. गुरुः फलानि खादति
गुरुणा फलानि खादितानि ।
5. gurūñchṛṇoti. गुरूञ्छृणोति
ग्रुरवः श्रुताः ।
6. ko 'gniṃ paśyati. को ऽग्निं पश्यति
केनाग्निर्दृष्टः ।
7. ayaṃ kavirmantraṃ smarati. अयं कविर्मन्त्रं स्मरति
अनेन कविना मन्त्रः स्मृतः ।
8. iyaṃ devī kṣatriyā rakṣati. इयं देवी क्त्रिया रक्षति
अनया देव्या क्षत्रिया रक्षिताः ।
9. kṣatriyā viṣṇuṃ yajante. क्षत्रिया विष्णुं यजन्ते (2 संभावनाएं)
क्षत्रियैर्विष्णुरिष्टः । क्षत्रियाभिर्विष्णुरिष्टः ।
10. brāhmaṇo 'gniṃ karoti. ब्राह्मणो ऽग्निं करोति
ब्राह्मणेनाग्निः कृतः ।
11. vaiśyā imaṃ grāmaṃ gacchanti. वैश्या इमं ग्रामं गच्छन्ति
वैश्या इमं ग्रामं गताः ।
12. ete gurūṃstu śṛṇvanti. एते गुरूंस्तु शृण्वन्ति
एतैर्गुरवस्तु श्रुताः ।
13. sādhuḥ svargamāpnoti. साधुः स्वर्गमाप्नोति
साधुना स्वर्ग आप्ताः ।
14. brāhmāṇāḥ somaṃ sunvanti. ब्राह्मणाः सोमं सुन्वन्ति
ब्राह्मणैः सोमः सुतः ।
15. paśūṃllabhate. पशूल्ंलभते
पशवो लब्धाः ।
16. ke yodhāḥ kṣatriyaiḥ saha yudhyante. के योधाः क्षत्रियैः सह युध्यन्ते
कैर्योधैः क्षत्रियैः सह युद्धम् ।
अभिकल्प: ब्राह्मणो ऽग्निं करोति
(छवि स्रोत: विवरण)