Pamoka 34

34.1. Perfektas (लिट्)

Klasikinėje sanskrito kalboje iš perfektinio kamieno yra tik indikatyvas ir dalyvis.

Yra du perfektinio kamieno formavimo būdai:

• reduplikuotas perfektas = द्वित्वलिट्
• periphrastinis perfektas = अनुप्रयोगलिट्

Periphrastinis perfektas (अनुप्रयोगलिट्) vartojamas:

1. išvestinėse konjugacijose (kauzatyvas, desideratyvas, frequentatyvas, denominatyvai)
2. šaknyse, kurios prasideda ilgąja balsė (išskyrus ā-), arba balsės (išskyrus a-) prieš dvi priebalses
3. keliuose kitose šaknyse

34.2. Reduplikuotas perfektas (द्वित्वलिट्)

34.2.1. Kamieno laipsnių kaita

Formavimas:

Stiprusis kamienas: vienaskaita Parasmaipada

• reduplikuotas aukštojo arba pailginto laipsnio šaknis + perfektinė galūnė

Silpnasis kamienas: visos kitos formos

• reduplikuotas žemojo laipsnio šaknis + perfektinė galūnė

Bendruoju atveju (taip pat ir už perfektinio) kamieno laipsnių kaitos neturi šaknys, sudarytos pagal formą:

• (priebalsis)-priebalsis-ilgabalsė-priebalsis
• (priebalsis)-priebalsis-balsė-priebalsis-priebalsis

Perfekto atveju, be to, kamieno laipsnių kaitos neturi šaknys, sudarytos pagal formą:

• a-priebalsis
• ā-priebalsis

34.2.2. Perfektinės galūnės

	3. vienaskaita	3. daugiskaita
Parasmaipada	-a	-ur
Ātmanepada	-e	-re

34.2.4. Reduplication of roots beginning with a consonant

For the reduplication of initial consonants, the rules given in Lesson 33 apply.

The reduplicative vowel for roots beginning with a consonant is the short root vowel.

Diphthongs before a consonant are reduced to the corresponding short low-grade vowel.

ṛ, ṝ, ḷ, and final diphthongs are reduplicated with -a-.

Examples:

Root	3. sg. Perf. P.
भिद्	बिभेद
मुच्	मुमोच
भृ	बभार

Some roots beginning with y- or v- reduplicate with i- or u-, which "merges" with the root vowel in the weak forms.

Examples:

Root	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
वच्	उवाच u-vāc-a	ऊचुर् u + uc-ur
यज्	इयाज i-yāj-a	ईजुर् i + ij-ur

34.2.5. Reduplication of roots beginning with a vowel

1. Initial a- and ā- are reduplicated with a-, resulting in ā-.

Examples:

Root	3. sg. Perf. P.
अस् 2 "sein" und अस् 4 "werfen"	आस a + as-a

2. Roots with initial i- have iy- as the reduplicative syllable in the strong stem, and i- in the weak stem, which "merges" with the root vowel to form ī-. The same applies to initial u-.

Examples:

Root	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
इ	इयाय iy + ai + a	ईयुर् i + iy-ur
इष्	इयेष iy-eṣ-a	ईषुर् i + iṣ-ur
Root	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
:---	:---	:---
इ	इयाय iy + ai + a	ईयुर् i + iy-ur
इष्	इयेष iy-eṣ-a	ईषुर् i + iṣ-ur
Root	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
:---	:---	:---
इ	इयाय iy + ai + a	ईयुर् i + iy-ur
इष्	इयेष iy-eṣ-a	ईषुर् i + iṣ-ur
Root	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
:---	:---	:---
इ	इयाय iy + ai + a	ईयुर् i + iy-ur
इष्	इयेष iy-eṣ-a	ईषुर् i + iṣ-ur
Root	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
:---	:---	:---
इ	इयाय iy + ai + a	ईयुर् i + iy-ur
इष्	इयेष iy-eṣ-a	ईषुर् i + iṣ-ur

Examples:

Root	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
इ	इयाय iy + ai + a	ईयुर् i + iy-ur
इष्	इयेष iy-eṣ-a	ईषुर् i + iṣ-ur

3. Roots beginning with a- before two consonants or with ṛ-, have ān- as the reduplicative syllable

Examples:

Root	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
अञ्ज्	आनञ्ज	आनञ्जुर्
एध्	आनर्ध	आनृधुर्

34.3. Types of the reduplicated perfect

Classification principle: Particularities of stem gradation:

• Perfect without stem gradation: Type I
• Perfect with stem gradation: Types II - V
• irregular perfect formations

34.4. Perfect Type I: Perfect without stem gradation

Perfect Type I (without stem gradation) are formed by roots of the types:

• (Consonant)-Vowel-Long Vowel-Consonant
• (Consonant)-Vowel-Vowel-Consonant-Consonant
• a-Consonant
• ā-Consonant

Examples:

Root	3. sg. Perf.	3. pl. Perf.
बन्ध् 9P	बबन्ध ba-bandh-a	बबन्धुर्
जीव् 1P	जिजीव	जिजीवुर्
आप् 5P	आप a + āp-a	आपुर्
अस् 2P "to be" अस् 4 "to throw"	आस a + as-a	आसुर्
अश्	आनशे unregular reduplication!	आनशिरे

34.5. Perfect Type II: Strong stem full grade, weak stem zero grade

Formed by roots of the form:

• (Consonant)-(Consonant)-i/u/ṛ/ḷ-Consonant

Formation:

• strong stem: full grade
• weak stem: zero grade

Examples:

Root	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.	3. sg. Perf. Ā.	3. pl. Perf. Ā.
भिद्	बिभेद	बिभिदुर्	बिभिदे	बिभिदिरे
इष्	इयेष	ईषुर्
मुच्	मुमोच	मुमुचुर्	मुमुचे	मुमुचिरे
वृत्			ववृते	ववृतिरे
कॢप्			चकॢपे	चकॢपिरे

34.6. Žodynas

क्षिति f. = पृथ्वी = मही = भूमी

शस्य = सस्य n. sg. ir pl.: sėkla, derlius, grūdai

Pav.: सस्यम्
Ryžių laukas Indijoje.
(Nuotraukos šaltinis: Išsamiau)

यावत् : kiek ilgai, koks didelis

तावत् : tiek ilgai, toks didelis

उत्तम 3: aukščiausias

द्वीप m.n.: sala, žemynas

Pav.: लक्षद्वीपाः
Lakšadvipų salyno žemėlapis.
(Nuotraukos šaltinis: Išsamiau)

मर्त्य 3: mirtingas (nuo मृ)

तिल m.: sezamas (Sesamum indicum L.)

Pav.: तिलाः
Sezamo sėklos.
(Nuotraukos šaltinis: Išsamiau)

Pav.: Sesamum indicum L.
Sezamo augalas žydintis.
(Nuotraukos šaltinis: Išsamiau)

स्वर्ण n.: (gražiaspalvis =) auksas

Pav.: स्वर्णम्
Auksinis šventyklą (Harmandir Sahib), Amritsaras.
(Nuotraukos šaltinis: Išsamiau)

निकेतन n.: gyvenamoji vieta, šventykla

कोटि f.: viršūnė; 10 milijonų

श्रेष्ठ 3: geriausias

तल m.n.: lyguma, plotas

ऋषभ m.: jaučias

Pav.: ऋषभः
Nandžio jaučio statula, Čamundi kalvos, Majsore.
(Nuotraukos šaltinis: Išsamiau)

यम् 1P यच्छति : sulaikyti, laikyti, pateikti, suteikti

यम् + प्र 1P प्रयच्छति : ištiesti, pasiūlyti, pristatyti

या 2P याति : eiti, važiuoti

कन्या f.: mergaitė, nešvankėlė

34.7. Pratimas

Sudarykite toliau pateiktoms veiksmažodžių formoms atitinkamas perfektines formas pagal asmenį, skaičių ir giminę:

1. रक्षिष्यन्ति
2. स्रक्ष्यति
3. सिञ्चते
4. वर्तते
5. प्रवेक्ष्यति
6. भनक्ति
7. लुभ्यन्ति
8. रुन्धते
9. रोदितi → रोदिति
10. बध्नाति
11. युध्यन्ते
12. युङ्क्ते
13. मुह्यन्ति
14. मुञ्चते
15. जीवन्ति
16. भोक्ष्यते
17. आप्नुवन्ति
18. भिन्त्ते
19. भोत्स्यन्ते
20. नर्तिष्यति
21. अश्नाति
22. द्वेष्टि
23. पश्यन्ति
24. दुग्धे
25. सन्ति
26. आदेक्ष्यन्ति
27. छिनत्ति
28. क्रुध्यति
29. अस्यति
30. कुप्यन्ति
31. इच्छन्ति

34.8. Vertimo pratimas

Išverkite šį tekstą iš पद्मपुराण apie dovanas brahmanams:

क्षितिं सशस्यां यो दद्याद्ब्राह्मणाय द्विजोत्तम । विष्णुलोके सुखं भुङ्क्ते यावदिन्द्राश्चतुर्दश ॥१॥
sig[सप्त]द्वीपां महीं दत्त्वा यत्पुण्यं प्राप्यते द्विज । तत्पुण्यं प्राप्नुयान्मर्त्यो धेनुं यच्छन्द्विजातये ॥२॥ तिलप्रमाणं स्वर्णं यो ब्राह्मणाय प्रयच्छति । हरिनिकेतनं याति युक्तं कोटिकुलैरपि ॥३॥ सालङ्कारां द्विजश्रेष्ठ कन्यां यच्छति यो नरः । स गच्छेद्ब्रह्मसदनं पुनर्जन्म न विद्यते ॥४॥ अन्नं वारि द्विजश्रेष्ठ येन दत्तं महीतले । तेन दत्तानि दानानि सर्वाणि च द्विजर्षभ ॥५॥

Paaiškinimai:

Vokalinis vienaskaitos vyriškosios / vidurinės giminės daiktavardžiai, baigiantys -a, turi galūnę -a: pvz., देव "Dieve!"

चतुर्दश keturiolika

सप्त septyni

जन्म Vardininkas./Galininkas. vienaskaita žodžiui जन्मन् n. gimimas

सर्व 3 "visi, visi kartu" (links pagal įvardėlio linksniavimą)

Pav.: सालङ्कारां द्विजश्रेष्ठ कन्यां यच्छति यो नरः । स गच्छेद्ब्रह्मसदनं पुनर्जन्म न विद्यते ॥४॥
Hindu vestuvių ritualas.
(Nuotraukos šaltinis: Išsamiau)