Урок 37

A) Відповідайте на наступні запитання санскритом, використовуючи слова, вказані в дужках:

१. कस्मै ब्राह्मण्यन्नं ददौ ॥ १ ॥ (भिक्षु, बाला, दास, भगवन्त्)

• भिक्षवे ब्राह्मण्यन्नं ददौ । (Або множина: भिक्षुभ्यो ...)
• बालायै ब्राह्मण्यन्नं ददौ ।
• दासाय ब्राह्मण्यन्नं ददौ ।
• भगवते ब्राह्मण्यन्नं ददौ ।

२. क आर्यसत्यान्यजानात् ॥ २ ॥ (बुद्ध, शाक्यमुनि)

• बुद्ध आर्यसत्यान्यजानात् ।
• शाक्यमुनिरार्यसत्यान्यजानात् ।

३. कुत्राग्निश्चीयते ॥ ३ ॥ (यज्ञस्थान, मही)

• यज्ञस्थाने ऽग्निश्चीयते ।
• मह्यामग्निश्चीयते ।

४. कदा ब्राह्माणा घृतमग्नौ जुह्वति ॥ ४ ॥ (यज्ञकाल, देवान् स्तुत्वा)

• यज्ञकले ब्राह्माणा घृतमग्नौ जुह्वति ।
• देवान्स्तुत्वा ब्राह्माणा घृतमग्नौ जुह्वति ।

५. कस्मान्मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ॥ ५ ॥ (स्वर्गलोभ, नरकभय, भीतनरकता)

• स्वर्गलोभान्मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ।
• नरकभयान्मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ।
• भीतनरकताया मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ।

६. किमेव शस्त्रं छिनत्ति ॥ ६ ॥ (शरीर, अजीव)

• शरीरमेव शस्त्रं छिनत्ति ।
• अजीवमेव शस्त्रं छिनत्ति ।

७. किंकामः शत्रुरार्यैः सह युयुधे ॥ ७ ॥ (धनं जि)

• धनं जेतुकामः शत्रुरार्यैः सह युयुधे ।

८. कया भिक्षुरादितः ॥ ८ ॥ (गुणवती शूद्रा)

• गुणवत्या शूद्रया भिक्षुरादितः ।

९. कुतः सुपुनर्भवं गम्यते ॥ ९ ॥ (कृतपुण्यत्व, सुनीति)

• कृतपुण्यत्वात्सुपुनर्भवं गम्यते ।
• सुनीतेः सुपुनर्भवं गम्यते ।

१०. केन शूद्रा न काम्येत ॥ १० ॥ (द्विजाति, ब्राह्मण, साधु)

• द्विजातिना / ब्राह्मणेन / साधुना शूद्रा न काम्येत ।

११. किमर्थं सुगतो ऽगारादनगार्यं प्रवव्राज ॥ ११ ॥ (दुःखमोक्ष, मोक्षनयन्ती प्रज्ञा)

• दुःखमोक्षार्थं सुगतो ऽगारादनगार्यं प्रवव्राज ।

१२. कस्याः पुत्रः कृष्ण आसीत् ॥ १२ ॥ (देवकी)

• देवक्याः पुत्रः कृष्ण आसीत् ।

१३. क्व मर्तुं सज्जना इच्छन्ति ॥ १३ ॥ (काशी = वाराणसी)

• काश्यां / वाराणस्यां मर्तुं सज्जना इच्छन्ति ।

१४. केषां धर्मो वेदाध्ययनम् ॥ १४ ॥ (द्विज, द्विजाति, आर्य)

• द्विजानां / द्विजातीनां / आर्याणां धर्मो वेदाध्ययनम् ।

१५. कैर्वेदः प्रोक्तः ॥ १५ ॥ (ऋषि)

• ऋषिभिर्वेदः प्रोक्तः ।

१६. कस्मिञ्जात आर्यः सुखमाप्नोति ॥ १६ ॥ (पुत्र)

• पुत्रे जात आर्यः सुखमाप्नोति ।

१७. का नरा लुभ्यन्ति ॥ १७ ॥ (सुरूपशरीरा, देवीरूपा)

• सुरूपशरीरा नरा लुभ्यन्ति ।

१८. के नराः सुरूपा लुभ्यन्ति ॥ १८ ॥ (समोह, बुद्धिमन्त्)

• समोहा नराः सुरूपा लुभ्यन्ति ।

१९. कस्या इन्द्रः पुत्रं दास्यति ॥ १९ ॥ (सुमतिब्राह्मणी)

• सुमत्यै ब्राह्मण्या इन्द्रः पुत्रं दास्यति ।

---

Питальні речення

B) Перекладіть:

१. किं स्थितप्रज्ञः प्रव्रजेत्किमगारे पुत्रेषु वसेत् ॥ १ ॥
Чи має людина, чия мудрість міцно вкорінилася, йти до бездомного життя, чи має вона залишатися вдома зі своїми синами?

२. अपि गुरुः सत्यं जानाति ॥ २ ॥
Чи знає Майстер також істину?

३. कच्चिच्छुद्रा द्विजदासाः ॥ ३ ॥
Чи є шудри, можливо, слугами двічі народжених?

४. कच्छिच्छुद्रो भारमाबिभः ॥ ४ ॥
Чи взяв на себе шудра, можливо, тягар?

---

Авіявібгава (Незмінні складні слова)

C) Визначте та перекладіть наступні складні слова:

Складне слово	Значення	Пояснення
अतिमात्रम्	надмірно	मात्रामतीत्य (поза мірою)
अतिवसन्तम्	після весни	वसन्तमतीत्य (після закінчення весни)
अधिहरि	у Гарі	हरौ (у Гарі)
अधिकेरलम्	у Кералі	केरेलेषु (у Кералі)
अनुरूपम्	відповідно	रूपस्य योग्यम् (відповідно до форми)
अनुदिनम्	щоденно	दिने दिने (день за днем)
अनुगङ्गम्	вздовж Гангу	गङ्गाया अनु (вздовж Гангу)
अनुविष्णुम्	після Вішну	विष्णोः पश्चात् (позаду/після Вішну)
अपविष्णुम्	без Вішну	विष्णोः पृथक् (далеко від Вішну)
अभिमुखम्	навпроти	मुखमभि (до обличчя)
अभ्यग्नि	до вогню	अग्निमभि (у напрямку вогню)
आबालवृद्धम्	від дітей до старих	आ बालेभ्यश्च वृद्धेभ्यश्च (включаючи...)
आमरणम्	до смерті	आ मरणात् (до моменту смерті)
उपवृक्षम्	біля дерева	वृक्षस्य समीपे (поруч із деревом)
यथास्थानम्	на правильному місці	स्थानमनतिक्रम्य (не перевищуючи місця)

Мал.: पुत्रे जात आर्यः सुखमाप्नोति
(Джерело зображення: Деталі)

---

Наративний перфект (Історія про старого)

Перекладіть санскритом, використовуючи виключно дієслівні форми перфекту:

एकदा कश्चिद्वृद्धो ग्रामान्तरं गच्छन्पथि श्रान्तो बभूव । अतः स विश्रमाय पार्श्वस्थितस्य चूततरोर्मूलं जगाम ॥ तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलानि ववृतिरे । वृद्धस्य तेषु स्पृहा जज्ञे । परं स वृक्षमारुह्य तानि ग्रहीतुं न शेकुः ॥ दिष्ट्या तस्मिन् तरौ केचिद्वानराः फलानि खादन्तः तस्थुः । तानवलोक्य वृद्धः प्रहर्षं जगाम । स किमकरोत् । स कतिचिदुपलानादाय वानरांल्लक्ष्यीकृत्य प्रसिसिषे । वानराः कुपिताः कानिचित्फलान्यवचित्य वृद्धं प्रति प्रसिसिषुः । वृद्धः सहर्षं तान्यादाय स्वाभीष्टदेशं जगाम ॥ अहो वृद्धस्य कौशलम् ॥