Lesson 21

21.1. Further present stems in -nt

21.1.1. Present Participle (लडादेशः) Parasmaipada

This participle is a nominal formation derived from the present stem, i.e., it is a true participle. It functions as an adjective indicating that someone or something is currently performing the action expressed by the verbal root (+ prefix) while another event occurs. It can also express a continuous state.

Examples:

"While the father reads, he smokes = the reading father smokes"
"a being (= real, genuine) friend"

Formation of the Present Participle Parasmaipada for thematic present stems:
Masculine, Neuter
	strong stem	present stem + -nt-
	weak stem	present stem + -t-
Feminine
		present stem + -nt- + -ī (declension like devī देवी)
	6th present class	present stem + -nt- + -ī oder::brpresent stem + -t- + -ī

Examples:

1. Present class:

yajant :brयजन्त् "one who worships with a sacrifice"

		Masculine पुंस्	Neuter नपुंसक	Feminine स्त्री
Singular एकवचन	1. Nominative प्रथमा	यजन् aus yaja-nt-s	यजत् yaja-t-Ø	यजन्ती yaja-ant-ī
	2. Accusative द्वितीया	यजन्तम् yaja-nt-am	यजत्	like devī देवी
	3. Instrumental तृतीया	यजता yaja-t-ā	यजता
	6. Genitive षष्ठी	यजतस् yaja-t-as	यजतस्
Plural बहुवचन	1. Nominative प्रथमा	यजन्तस् yaja-nt-as	यजन्ति yaja-nt-i
	2. Accusative द्वितीया	यजतस् yaja-t-as	यजन्ति
	3. Instrumental तृतीया	यजद्भिस् aus yaja-t-bhis	यजद्भिस्
	6. Genitive षष्ठी	यजताम् yaja-t-ām	यजताम्

Observe the identical pronunciation of यजन्ति (Nom. pl. Neuter) with the 3rd person plural!

4. Present class

नृत्यन्त् "dancing"

• Masculine Nom. sg. नृत्यन्
• Neuter Nom. Acc. sg. नृत्यत्
• Feminine Nom. sg. नृत्यन्ती

6. Present class

विशन्त् "entering"

• Masculine Nom. sg. विशन्
• Neuter Nom. Acc. sg. विशत्
• Feminine Nom. sg. विशन्ती । विशती

Formation of the Present Participle Parasmaipada for athematic present stems (except 3rd present class):
Masculine, Neuter
	strong stem	Present stem + -ant-
	weak stem	Present stem + -at- (The final sound of the weak present stem is identical to that before the 3rd person plural.)
Feminine
		Present stem + -at- + -ī (Declension like devī देवी)

2. Present class:

अस् "to be": सन्त् "being, real, good, true"

		Masculine पुंस्	Neuter नपुंसक	Feminine स्त्री
Singular एकवचन	1. Nominative प्रथमा	सन् from s-ant-s	सत् s-at-Ø	सती s-at-ī
	2. Accusative द्वितीया	सन्तम् s-ant-am	सत्	like devī देवी
	3. Instrumental तृतीया	सता s-at-ā	सता
	6. Genitive षष्ठी	सतस् s-at-as	सतस्
Plural बहुवचन	1. Nominative प्रथमा	सन्तस् s-ant-as	सन्ति s-ant-i
	2. Accusative द्वितीया	सतस् s-at-as	सन्ति
	3. Instrumental तृतीया	सद्भिस् from s-at-bhis	सद्भिस्
	6. Genitive षष्ठी	सताम् s-at-ām	सताम्

¹ सती "a good (faithful) woman (who has herself burned with her husband after his death)" English: sati

Fig.: सती memorial plaque
सती memorial plaque in the palace of Jodhpur - जोधपुर / Rajasthan - ⟪राजस्थान
(Image source: Details)

5. Present class:

सु "to press": सुन्वन्त्

• Masculine Nom. sg. सुन्वन्
• Neuter Nom. Acc. sg. सुन्वत्
• Feminine Nom. sg. सुन्वती

8. Present class

कृ "to do": कुर्वन्त्

• Masculine Nom. sg. कुर्वन्
• Neuter Nom. Acc. sg. कुर्वत्
• Feminine Nom. sg. कुर्वती

21.1.2. महान्त् "great"

Masculine, Neuter
	strong stem	महान्त्
	weak stem	महत्
Feminine
		महती like devī देवी

		Masculine पुंस्	Neuter नपुंसक	Feminine स्त्री
Singular एकवचन	1. Nominative प्रथमा	महान् from mahānt-s	महत् mahat-Ø	महती mahat-ī
	2. Accusative द्वितीया	महान्तम् mahānt-am	महत्	like devī देवी
	3. Instrumental तृतीया	महता mahat-ā	महता
	6. Genitive षष्ठी	महतस् mahat-as	महतस्
Plural बहुवचन	1. Nominative प्रथमा	महान्तस् mahānt-as	महान्ति mahānt-i
	2. Accusative द्वितीया	महतस् mahat-as	महान्ति
	3. Instrumental तृतीया	महद्भिस् from mahat-bhis	महद्भिस्
	6. Genitive षष्ठी	महताम् mahat-ām	महताम्

Liitsõna esiliikmena on महत् महा asemel:

Beispiele:

महादेव "suur jumal" (nt शिव)
महादेवी "suur jumalanna, kuninga (देव) peamine naine"

Joonis: महादेवो विष्णुः

"A 4th-6th century CE Sardonyx seal representing Vishnu with a worshipper. The inscription in cursive Bactrian reads: "Mihira, Vishnu and Shiva".
(Pildi allikas: Details)

"A 4th-6th century CE Sardonyx seal representing Vishnu with a worshipper. The inscription in cursive Bactrian reads: 'Mihira, Vishnu and Shiva'."

21.2. Sandhi lõpp-nasaalide puhul

Pärast lühikest vokaali kahekordistuvad lõpp-nasaalid – välja arvatud -m – enne algavat vokaali.

Beispiel:

जयन् + अरिः » जयन्नरिः "võidukas vaenlane"

21.3. Viisakad pöördumisvormid

Sanskriti keeles võib kellegi poole pöörduda ainsuse 2. isikus, ilma et see oleks ebaviisakas. Kui aga soovitakse olla viisakas, võib kasutada nimisõna, mille tähendus on "austatud" ja sarnane, ning panna tegusõna ainsuse või mitmuse 3. isikusse või kasutada passiivkonstruktsiooni. Viisakuse astmete suurenemine pöördumisel isiku kasutamisel on umbes järgmine:

2. ainsus » 2. mitmus » 3. ainsus vastava nimisõnaga » 3. mitmus vastava nimisõnaga

Kõige olulisem selline viisakusnimisõna on भवन्त्, naissoost: भवती. See vastab oma kasutuselt meie viisakale "Teie".
See भवन्त् on lühend sõnast भगवन्त्, selle käändumine on sama mis -vant-lõpulistel nimisõnadel (vt 13. õppetund). Seda भवन्त् tuleb eristada भू "saama" oleviku kesksõnast भवन्त्: भवन्त् "Teie" meessoost ainsuse nimetav kääne on भवान्, kesksõna oma on भवन्.

Beispiele:

किं भवान्करोति = किं भवता क्रियते = "Mida Te teete?"

höflicher:

किं भवन्तः कुर्वन्ति = किं भवद्भिः क्रियते

Femininum:

किं भवती करोति = किं भवत्या क्रियते
किं भवत्यः कुर्वन्ति = किं भवतीभिः क्रियते

Teised sõnad, mida saab kasutada sarnaselt भवन्त्-ga:

• आर्य (n.: आर्या) "õilis". nt यदार्य इच्छति "Mida Te soovite"
• महाभाग "see, kelle osa / õnn on suur = üllas". Sageli kasutavad naised pöördumisel või rääkides heast seisusest meestest. Kaasaegses kõnes sanskriti keeles väga levinud.

Kui soovitakse väljendada kellegi vastu mitte ainult viisakust, vaid ka austust, kasutatakse kohalviibiva või lähedalasuva isiku puhul भवन्त् asemel अत्रभवन्त्, puuduva või eemalasuva isiku puhul तत्रभवन्त्. अत्रभवन्त् ja तत्रभवन्त् võib tõlkida kui "Teie", "Auväärne", "Kõrgeausus" jne:

किमत्रभवत्यत्रभवतां भार्या = "Kas see armuline (siin viibiv) daam on teie abikaasa?"
किं तत्रभवतां कुशलवृत्तम् (kirjas või telefonivestluses) = "Kuidas teil läheb?"

21.4. Wortliste

भज् 1 U भजति Pass. भज्यते PPP भक्त : jemandem (Akk.) etwas zuteilen, zukommen lassen, jemanden lieben, ehren, verehren

davon:

भक्ति f.: pühendumus, truudus, armastus (religioosses kontekstis: armastus ja austus isikliku jumala vastu. vt selle kohta Basham, Wonder lk 332j.)
भाग m.: osa, jaotis
भग m.: (hea) osa, õnn, heaolu, väärikus
भगवन्त् 3: õnne omav, väärikust omav (विष्णु – कृष्ण epiteet)

Joonis: भगवान्कृष्णः भगवान्कृष्णः as जगन्नाथ (right) with his half-sister सुभद्रा (center) and his older brother बलराम, Orissa = ଓଡ଼ିଶा

(Image source: Details)

भगवद्गीता f.: "Hymn (गीता) of the Worthy One (कृष्ण)"

Joonis: भगवद्गीता भगवद्गीता - Manuscript, 19th century

(Image source: Details)

भिक्ष् 1 Ā भिक्षते Pass. भिक्ष्यते PPP भिक्षित (actually a desiderative to भज्: to wish that one participates): to beg

from this:

भिक्षु m.: beggar, monk

Joonis: भिक्षवः

Luang Prabang = ຫລວງພະບາງ, Laos = ປະເທດລາວ
(Image source: Details)

दुष् 4 P दुष्यति Pass. दुष्यते PPP दुष्ट : to spoil (intransitive), to become bad, to be disgraced

दोष m.: error

पच् 1 U पचति Pass. पच्यते (no PPP, instead पक्व 3: cooked, stewed) Absol. पक्त्वा : to cook (transitive) = to boil, fry, roast etc.

21.5. Exercise

A) Translate the following compounds:

१. अनादिकालिकसंसारः २. अनादिमध्यान्तः ३. महामैत्रीकरुणाचित्तः ४. सर्वहतान्धकारः

B) Translate:

मृतं दहन्नग्निः सतीमपि दहति ॥१॥ सद्गुरुर्महाकविस्तोत्रैर्महादेवं स्तौति ॥२॥ महान्ति फलान्यदन्तो बाला जलमापि पिबन्ति ॥३॥ पूजां कुर्वञ्जनो यजते च स्तौति च देवताम् ॥४॥ गुरूपनीतनरो द्विजः ॥५॥

जितक्रोधो घ्नन्तमप्यरिं न द्वेष्टि । क्रोधजितस्तु द्वेष्टि ॥६॥