Lekcija 13

13.1. PPP na -na-

Za raspodjelu PPP-a na -ta- odnosno -na- ne mogu se postaviti čvrsta pravila. No:

Gotovo sve korijene na -d tvore PPP na -na-. U ovom slučaju -d-n- se zamjenjuje s -n-n-, što inače nije slučaj u riječnom sandhiju, već je to oponašanje rečnog sandhija.

Primjer:
pad 4 Ā PPP: panna 3 = पन्न

13.2. Dodatno o upotrebi PPP-a

1. PPP glagola značenja "misliti", "željeti", "poznati", "znati", "poštovati" te nekoliko drugih glagola koji su u Dhātupāṭhi, korijenskom rječniku za Pāṇinija, označeni s ñi, nema samo značenje prošlosti, već se može koristiti i u prezentnom značenju:
npr.

इष्ट "poželjan" (tj. ne samo poželjan u prošlosti, već i u sadašnjosti)
त्वरित "žuriti, hitno" (PPP za tvar 1 Ā "juriti"; Dhātupāṭha: ñitvárā)

2. PPP se može koristiti atributno kao pridjev:
npr.

इष्टं फलम् "poželjni plod (npr. djela)"

Ako u ovom slučaju अपि stoji nakon PPP-a, tada अपि ima značenje "iako":
npr.

इष्टमपि फलं न लभते = "Iako on želi plod, ne dobiva ga."

3. Neutrum singulara PPP-a svakog glagola može se također koristiti kao verbalni abstraktum:
npr.

गत n.: "hodanje, hod"
नृत्त n.: "ples, plesanje"

13.3. Atributne odredbe imenica (red riječi)

Attributes (modifiers) appear in prose before the word they modify. Adjectival attributes agree with the noun in number, case, and gender:

Example:

साधुरिष्टं फलं पश्यति = "A holy person sees the desired fruit (of their deeds)."

13.4. Formation of Adjectives in -mant and -vant (taddhita)

Using the taddhita suffixes -mant or -vant, possessive adjectives are formed from nouns. Their meaning is: "possessing that which is denoted by the underlying noun".

vant attaches to nouns whose final or penultimate sound is a, ā, or m, as well as to nouns ending in a stop consonant; for other nouns, -mant usually attaches.

Examples:

पशुमन्त् "possessing cattle"

गुणवन्त् "possessing good qualities / virtue"

13.5. Stem Gradation of Nouns

The stems in -mant and -vant belong to nominal stems with stem gradation.

For nominal stems with stem gradation, one distinguishes between strong and weak cases (cases). In the strong cases, the stem-forming suffix — for root nouns, the root-like component — has the strong grade or lengthened grade; in the weak cases, it has the zero grade.

Strong cases are:

	Singular एकवचन	Dual द्विवचन	Plural बहुवचन
For Masculines and Feminines पुंस्, स्त्री	Nominative प्रथमा Accusative द्वितीया Vocative सम्बोधनप्रथमा	Nominative प्रथमा Accusative द्वितीया Vocative सम्बोधनप्रथमा	Nominative प्रथमा Vocative सम्बोधनप्रथमा
For Neuters नपुंसक	—	—	Nominative प्रथमा Accusative द्वितीया Vocative सम्बोधनप्रथमा

All other cases are weak.

As the first member of a compound, a noun with stem gradation stands in the weak stem (in the so-called middle for three-stem nouns).

13.6. On Word Sandhi

For the understanding of the individual forms of declension for nouns ending in -mant and -vant, the following laws of word sandhi are necessary:

1. Number of final consonants in a word: Of two or more consonants that would end a word, only the first consonant remains; the others are dropped. The combination -r- + consonant is permitted.

2. A voiceless stop becomes a voiced stop corresponding to it when preceding another voiced stop (not nasal):

Examples:

t + bh- » -d-bh- द्भ्

k + bh- » -g-bh- ग्भ्

c + bh- » -g-bh- ग्भ्

c + dh- » -g-dh- ग्ध्

13.7. Case Endings of Consonant Stems

For consonant-final stems:

• the ending of the accusative (dvitīyā) plural masculine and feminine is -as.
• in regularly formed stems, the neuter nominative (prathamā) and accusative (dvitīyā) singular are endingless.
• in regularly formed stems, the neuter nominative and accusative plural ending is -i.

13.8. Declension of Stems in -mant and -vant

• strong stem: noun + -mant- / -vant-
• weak stem: noun + -mat- / -vat- (from: *-mnt- / *-vnt-)

		Masculine		Neuter
Singular एकवचन	Nominative प्रथमा	paśu-mān पशुमान्	guṇa-vān गुणवान्	paśu-mat पशुमत्	guṇa-vat गुणवत्
	Accusative द्वितीया	paśu-mant-am पशुमन्तम्	guṇa-vant-am गुणवन्तम्	paśu-mat पशुमत्	guṇa-vat गुणवत्
	Instrumental तृतीया	paśu-mat-ā पशुमता	guṇa-vat-ā गुणवता	paśu-mat-ā पशुमता	guṇa-vat-ā गुणवता
Plural बहुवचन	Nominative प्रथमा	paśu-mant-as पशुमन्तस्	guṇa-vant-as गुणवन्तस्	paśu-mant-i पशुमन्ति	guṇa-vant-i गुणवन्ति
	Accusative द्वितीया	paśu-mat-as पशुमतस्	guṇa-vat-as गुणवतस्	paśu-mant-i पशुमन्ति	guṇa-vant-i गुणवन्ति
	Instrumental तृतीया	paśu-mad-bhis पशुमद्भिस्	guṇa-vad-bhis गुणवद्भिस्	paśu-mad-bhis पशुमद्भिस्	guṇa-vad-bhis गुणवद्भिस्

Ženski rod:

Temelj ženskog roda za osnove na -mant- i -vant- glasi na -mat-ī odnosno -vat-ī. Deklinacija je ista kao kod devī, tj. nema ablautiranja osnove.

Primjer:

• paśumatī, guṇavatī पशुमती गुणवती

13.9. Rječnik

Naučite sljedeće riječi:

eva एव : naglašava prethodnu riječ
asura m. असुर : demon

ASURA. 'Spiritualno, božansko.'
>
U najstarijim dijelovima Ṛgvede ovaj se termin koristi za vrhovnog duha i isti je kao Ahura kod Zoroastrijanaca. U značenju 'bog' primjenjivao se na nekoliko glavnih božanstava, kao što su Indra, Agni i Varuṇa. Kasnije je steklo potpuno suprotno značenje i počelo označavati, kao sada, demona ili neprijatelja bogova.
>
Ova se riječ s tim značenjem nalazi u kasnijim dijelovima Ṛgvede, posebno u posljednjoj knjizi, a također i u Atharvavedi. Brāhmaṇe pridaju joj isto značenje i bilježe mnoge sukobe između Asura i bogova. Prema Taittirīya Brāhmaṇi, dah (asu) Prajapatija oživio je i "tim dahom stvorio sam sebe kao Asure." U drugom dijelu istog djela kaže se da je Prajāpati "postao trudan. Stvorio je Asure iz svog trbuha." Śatapatha Brāhmaṇa slaže se s prvom izjavom i navodi da je "stvorio Asure iz svog donjeg daha." Taittirīya Āraṇyaka predstavlja da je Prajāpati stvorio bogove, ljude, očeve, Gandharve i Apsarase iz vode, te da su Asure, Rakṣase i piśāce proizašli iz kapi koje su se prosule. Izjava Manua je da su ih stvorili Prajāpatiji.
>
Prema Viṣṇu Purāṇi, proizvedeni su iz bedra Brahme (prajāpatija). Izvještaj Vāyu Purāṇe glasi: "Asure su prvo proizvedeni kao sinovi iz njegovog (Prajāpatijevog) bedra. Asu Brāhmaṇa proglašava da znači dah. Od njega su ova bića proizvedena; stoga su Asure." Riječ se dugo koristi kao opći naziv za neprijatelje bogova, uključujući Daitye i Danave te druge potomke Kaśyape, ali ne i Rakṣase koji potječu od Pulastyje.
>
U ovom se smislu za nju pronašla drugačija etimologija: izvor više nije asu, 'dah', već se početno a uzima kao negativni prefiks, a asura znači 'ne bog;' stoga je, prema nekima, nastala riječ sura, koja se uobičajeno koristi za 'boga'."
>
[Izvor: Dowson, John (1820–1881): A classical dictionary of Hindu mythology and religion, geography, history, and literature. -- London, Trübner, 1879. -- s.v. ]

Fig.: महिषासुरः
(Image source: Details)

guṇa m. गुण : thread, cord; quality, good quality
pad 4 Ā (padyate), Pass.: padyate, PPP panna पद् पद्यते पद्यते पन्न : to go, to fall into
as 2 P (asti) अस् अस्ति : to be, to exist
as 4 P (asyati), Pass.: asyate, PPP asta अस् अस्यति अस्यते अस्त : to throw, (away-)throw
i 2 P (eti), Pass.: īyate, PPP ita इ एति ईयते इत : to go
pā 2 P (pāti), Pass. pāyate, PPP pāta पा पाति पायते पात : to protect, to guard

pā 1 P (pibati), Pass. pīyate, PPP pīta पा पिबति पीयते पीत : to drink (traditionally counted in the 1st class)

dviṣ 2 U (dveṣṭi), Pass. dviṣyate, PPP dviṣṭa द्विष् द्वेष्टि द्विष्यते द्विष्ट : to hate, to be hostile towards
ad 2 P (atti), Pass. adyate, PPP anna अद् अत्ति अद्यते अन्न : to eat, to consume
anna n. अन्न : food (from PPP: *ad-na: the eaten)

Fig.: अन्नम्
(Image source: Details)

Word formation:

pad 4 Ā:

pada n. पद : step, position, place

pāda m. पाद : foot, a quarter, verse line

Fig.: चत्वारः पादाः : गजः
(Image source: Details)

dviṣ 2 U:

dveṣa द्वेष : hatred

13.10. Exercise

A) Translate and convert into active present tense sentences:

१. अग्निना गृहं दग्धम् । २. बुद्धेन सत्यं बुद्धम् । ३. बोध्या गौतमो मुक्तः ।

Slika: अत्र गौतमो बुद्धो बोध्या मुक्तः
(Izvor slike: Detalji)

४. शूद्रा मूढाः । (2 mogućnosti)
५. ब्राह्मणेन मोक्ष इष्टः । ६. रामेण पुण्यं कृतम् । ७. ऋषिभिः सत्यमेवोदितमित्युदितम् । ८. धर्मेण स्वर्गं नीतम् । ९. साधुनाधर्मो न कृतम् । १०. मन्त्रेण मोक्षो लब्धः । ११. कया रक्षिकयेयं बाला रक्षिता ॥

B) Translate and convert into passive voice in the past tense:

१. राम इष्टमपि मोक्षं न लभते । २. योद्धा न मुञ्चति । ३. साधवो देवान्स्मरन्ति । ४. पुण्यवान्पुत्रो देवान् यजते । ५. सुखवान्क्षत्रियो धर्मं रक्षति । ६. पुत्रवान्नरकं न गच्छति । ७. धर्मवती पापं न करोतीति गुरुर्वदति । ८. बुद्धिमन्तः सत्यवतो धर्मं पृच्छन्ति । ९. धर्मवन्तः फलवत्पुण्यं कुर्वन्ति । १०. ब्राह्मणा गुणवतः पुत्रानिच्छन्ति । ११. कयर्ग्वेदं शृण्वन्ति । १२. किमीश्वरः सृजति । १३. साधुः कृतं पापं सहते । १४. पार्थिवो धनमिच्छतीति नीचा मन्यन्ते । १५. नैवासुरो जयतीत्यृषयः पश्यन्ति । १६. ब्राह्मणाः किं पिबन्ति खादन्ति च ॥

13.11. Review Exercise

A) Translate the following sentences:

१. रामो मार्गेण ग्रामं गच्छति । २. नरा धनेन सुखमिच्छन्ति । ३. नरः पुत्रेण नगरं पद्यते । ४. देवो लोकान्सृजति । ५. बाला जलं पिबति । ६. कवयो धनं लुभ्यन्ति । ७. बलवान्क्षत्रियः शूद्राञ्जयति । ८. गुणवान् द्विष्टमपि शत्रुं न युध्यते । ९. अधर्मः क्रोधश्च द्वेषश्च लोभश्चेत्यृषिर्वदति । १०. बाला अन्नेन बलमाप्नुवन्ति । ११. बुद्धिमन्तः सत्येन मोक्षं लभन्ते । १२. इमाः साध्व्यः पापं सहन्ते । १३. कां देवतामृषिः पश्यति । १४. कान्देवान्ब्राह्मणक्षत्रियवैश्या यजन्ते ।

B) Prevedite rečenice iz vežbe A) u pasiv.

C) Formirajte PPP konstrukciju za rečenice iz vežbe A).

Slika: सत्यमेव जयते
(Izvor slike: Detalji)

D) Iz kojih zvučnih kombinacija mogu nastati sledeće sandhi forme? Navedite sve mogućnosti:

1. -a ispred vokala (osim a-)
2. -ā-
3. -ā ispred vokala
4. -ā ispred zvučnih suglasnika
5. -ī-
6. -ū-
7. -ṝ-
8. -e-
9. -e ispred Avagrahe
10. -o-
11. -o ispred Avagrahe
12. -o ispred zvučnih suglasnika
13. -ai-
14. -au-
15. -y ispred vokala
16. -v ispred vokala
17. -r ispred vokala
18. -ay ispred vokala
19. -av ispred vokala
20. -ar-
21. -ir ispred vokala ili zvučnog suglasnika
22. -īr ispred vokala ili zvučnog suglasnika
23. -ur ispred vokala ili zvučnog suglasnika
24. -ūr ispred vokala ili zvučnog suglasnika
25. -er ispred vokala ili zvučnog suglasnika
26. -or ispred vokala ili zvučnog suglasnika
27. -air ispred vokala ili zvučnog suglasnika
28. -aur ispred vokala ili zvučnog suglasnika
29. -ñj-
30. -ñś-
31. -ñch-
32. -ṇḍ(h)-
33. -śc-
34. -ṣṭ-
35. -st(h)-
36. Anusvāra ispred suglasnika
37. -ṃśc-
38. -ṃṣṭ-
39. -mst-

E) Prevedite na sanskrit:

1. Boginja je bila ljuta.
   Śūdre su dospeli u nebo.
   Poljoprivrednici su otišli putem.
   Ljudi su oslobođeni kroz Budinu nauku.
   Sin je pleo.
   Amajlija je zaštitila učitelja.
   Brāhmaṇa nije rekao ništa netačno.
   Žene Śūdre su obožavale boginju žrtvama.
   Buddha se probudio na istinu = Buddha je prepoznao istinu.
   Vedski mudraci su čuli Śruti.
   Žrtvenici su istisnuli somu.