Exercise 40

A) Translate the सुभाषितानि at the beginning of the lesson:

१. विद्या ददाति विनयं विनयाद्याति पात्रताम् ।
पात्रत्वाद्धनमाप्नोति धनाद्धर्मं ततः सुखम् ॥ १ ॥
Knowledge leads to right conduct; through right conduct one becomes worthy of honor; being worthy of honor, one becomes wealthy; being wealthy, one becomes righteous — and from this follows happiness.

२. सुखार्थी चेत्त्यजेद्विद्यां विद्यार्थी चेत्त्यजेत्सुखम् ।
सुखार्थिनः कुतो विद्या कुतो विद्यार्थिनः सुखम् ॥ २ ॥
If one abandons knowledge in the pursuit of happiness, or if one abandons happiness in the pursuit of knowledge: from where would a seeker of happiness then have knowledge, and from where would a seeker of knowledge have happiness?

३. आचार्यात्पादमादत्ते पादं शिष्यः स्वमेधया ।
पादं सब्रह्मचारिभ्यः पादं कालक्रमेण च ॥ ३ ॥
A student receives one quarter (of knowledge) from his teacher, one quarter through his own intellect, one quarter from his fellow students, and one quarter through the passage of time.

---

Verbal Transformations (Perfect)

B) Transform the following verbal forms into their corresponding perfect forms (1st person):

Present / Imperfect	Perfect (1st Person)
१. अश्नीमः	आशिम
२. स्मः	आसिम
३. स्रक्ष्यामि	ससर्ज
४. स्तुमहे	तुष्टुमहे
५. वर्धामहे	ववृधिमहे
६. आवर्ते	आववृते
७. सेक्ष्यामि	सिषिचिम
८. अलुभ्याम	लुलुभिम
९. रुन्धे	रुरुधे
१०. रोदिमि	रुरोद
११. अयुध्यामहि	युयुधिमहे
१२. युञ्ज्मः	युयुजिम
१३. अजानीम	जज्ञिम
१४. ददामि	ददौ
१५. अबिभयम्	बिभाय / बिभयां चकार
१६. वच्मः	ऊचिम
१७. कामये	कामयां चक्रे
१८. वसामः	ऊषिम
१९. अभवाम	बभूविम
२०. अस्यामि	आस
२१. अबिभ्रि	बभ्रे
२२. कल्पामहे	चकॢप्महे / चकॢपिमहे
२३. त्यजामि	तत्याज / तत्यज
२४. अतरम्	ततार / ततर
२५. चिन्मः	चिक्यिम / चिच्यिम
२६. पृच्छामः	पप्रच्छिम
२७. अनश्याम	नेशिम / नेश्म
२८. चरामः	चेerिम
२९. अवदाम	ऊदिम
३०. शोचयामः	शोचयां चकृम
३१. दध्महे	दधिमहे
३२. पिबामि	पपौ
३३. धरामः	दध्रिम
३४. म्रिये	ममार / ममर (P!)
३५. दूषयामः	दूषयां चकृम
३६. मन्ये	मेने
३७. स्वपिमः	सुषुप्पिम
३८. पामि	पपौ
३९. शृणुमः	शुश्रुम
४०. अतुदम्	तुतोद
४१. अमिमि	ममे / ममौ
४२. तिष्ठामि	तस्थौ
४३. अवहाम	ऊहिम
४४. अकुर्महि	चकृमहे
४५. जहीमः	जहिम
४६. अस्पृशम्	पस्पर्श
४७. नेष्यामः	निन्यिम
४८. तन्महे	तेनिमहे
४९. अक्रीणि	चिक्रिये / चिक्र्ये
५०. पुने	पुपुवे
५१. भुञ्ज्मः	बुभुजिम
५२. स्मरिष्यामः	सस्मरिम
५३. अभजाम	भेजिम
५४. जेष्यामः	जिग्यिम
५५. आसे	आसां चक्रे
५६. विन्दामः	विविदिम
५७. धक्ष्यामः	देहिम
५८. शक्नुमः	शेकिम
५९. भिनद्मि	बिभेद
६०. भोत्स्ये	बुबुधे
६१. लभे	लेभे
६२. नर्तिष्यामि	ननर्त
६३. अगमयम्	गमयां चकार
६४. द्विष्महे	दिद्विषिमहे
६५. चोरये	चोरयां चक्रे
६६. अजुहुम	जुहुविम
६७. अहनम्	जघान / जघन
६८. पश्यामः	ददृशिम
६९. ईक्षे	ईक्षां चक्रे

Fig.: आशिमेति
(Image source: Details)

---

Word Form Analysis

Determine and translate the following word forms:

Word Form	Analysis	Meaning
१. ददे	दा (3U) 1./3. sg. Ā. Perf.	I gave / he gave for himself
२. ददते	दा (3U) 3. pl. Ā. Ind. Pres.	they give for themselves
३. पापे	पाप (n.) Loc. sg.	in evil
४. आसे	आस् (2Ā) 1. sg. Ā. Ind. Pres.	I sit
५. एते	एतद् (m.) Nom. pl.	these
६. इते	इ (2P) PPP Loc. sg. m./n.	in the gone
७. इतः	Adv. / PPP Nom. sg. m.	from here / gone
८. यतः	Adv. / Part. Pres. P. Gen. sg.	from where / of the going one
९. यते	इ (2P) Part. Pres. P. Dat. sg.	to the going one
१०. ईयते	इ (2P) Pass. 3. sg. Ind. Pres.	he is gone
११. यत्	यद् (n.) Nom./Acc. sg.	which
१२. यदा	Adv.	when (relative)
१३. अस्तुवि	स्तु (2U) 1. sg. Ā. Impf.	I praised for myself
१४. अस्तवीत्	स्तु (2U) 3. sg. P. Impf.	he praised
१५. ब्रह्मणः	ब्रह्मन् (n./m.) Gen./Abl. sg.	of the Absolute / of the Brahmin
१६. ब्राह्मणः	ब्राह्मण (m.) Nom. sg.	the Brahmin
१७. लभे	लभ् (1Ā) 1. sg. Ā. Ind. Pres.	I receive
१८. लाभे	लाभ (m.) Loc. sg.	in gain
१९. लेभे	लभ् (1Ā) 1./3. sg. Ā. Perf.	I received / he received
२०. लोभे	लोभ (m.) Loc. sg.	in greed
२१. काश्चन	किं-चन (f.) Nom./Acc. pl.	any
२२. तन्त्रे	तन्त्र (n.) Loc. sg.	in the system
२३. तत्र	Adv.	there
२४. मनौ	मनु (m.) Loc. sg.	in Manu
२५. मेने	मन् (4Ā) 1./3. sg. Ā. Perf.	I thought / he thought
२६. वेत्स्यामः	विद् (6U) 1. pl. P. Fut.	we will know
२७. कच्चित्	Interrogative particle	perhaps?
२८. तत्याज	त्यज् (1P) 1./3. sg. P. Perf.	I left / he left
२९. विद्ये	विद्या (f.) Voc. sg.	O Science!
३०. विद्याम्	विद्या (f.) Acc. sg.	the Science
३१. एनेन	एनद् (m./n.) Instr. sg.	by this one
३२. ऐक्षे	ईक्ष् (1Ā) 1. sg. Ā. Impf.	I saw
३३. आह	अह् (P) 3. sg. P. Perf.	he said
३४. आहन्	आ-हन् (2P) 3. sg. P. Impf.	he struck

Fig.: काश्चन वाहिकाः
(Image source: Details)