Exercise 31

A) Translate the following sentences and resolve the compounds:

१. प्रज्ञा दुःखसम्भवं रुन्ध्यादिति बुद्धिमानार्यबुद्धमार्गेण गच्छेत् ॥१॥
(दुःखस्य सम्भवम् । आर्येण बुद्धस्य / बुद्धानां मार्गेण)
In order for insight to prevent the arising of suffering, a reasonable person should follow the Noble Path of the Buddha (or: of the Buddhas).

२. शस्त्राणि शरीरमेव छिन्दन्ति जीवस्तु न म्रियत इति भगव्द्गीतायां भगवतोच्यते ॥२॥
(भगवतो गीतायाम्)
The Venerable One says in the Bhagavadgītā that swords may only split the body, but the soul (jīva) does not die.

३. बुद्ध्या युक्तो दुःखान्मुच्यते तस्मान्मोक्षमिच्छन्नरो योगेन युञ्जीत ॥३॥
One who has insight is freed from suffering; therefore, someone desiring liberation should concentrate through yoga.

४. पुत्रो जातो बन्धनं जातमिति सुगतो मत्वा कुलबन्धनं भिनत्ति । ततो भग्नबन्धो मोक्षनयन्तीं प्रज्ञामाप्तुमर्हति ॥४॥
(कुलस्य बन्धनम् । भग्नो बन्धो येन सः । मोक्षं नयन्तीम्)
"A son has been born to me — a fetter has been born" — with this thought the Buddha severs his attachment to family. Having severed these bonds, he can attain the insight that leads to liberation.

५. समोहः स्वन्नानि च सुरूपाश्च भुङ्क्ते वीतमोहस्त्वन्नं च सम्पन्नरूपशरीरां च न लुभ्यति । स हि लोभं च क्रोधं च रुणद्धि प्रज्ञायां च युङ्क्ते ॥५॥
(मोहेन सहितः । शोभनं रूपं यासां ताः । वीतो मोहो यस्य सः । सम्पन्नं रूपं यस्याः सा)
A deluded person enjoys good food and beautiful women. Whose delusion has vanished, desires neither good food nor a woman with a perfect body. For he prevents greed and hatred and concentrates on insight.

Fig.: कुलबन्धनम्
(Image source: Details)

---

Verb Paradigms (7th Grade)

B) Form the 3rd person singular and plural (P and Ā) of the Indicative and Optative Present for the following 7th class roots:

१. छिद् (to split)

Modus	P Sg.	P Pl.	Ā Sg.	Ā Pl.
लट् (Ind.)	छिनत्ति	छिन्दन्ति	छिन्त्ते	छिन्दते
विधिलिङ् (Opt.)	छिन्द्यात्	छिन्द्युः	छिन्दीत	छिन्दीरन्

२. भिद् (to break)

Modus	P Sg.	P Pl.	Ā Sg.	Ā Pl.
लट् (Ind.)	भिनत्ति	भिन्दन्ति	भिन्त्ते	भिन्दते
विधिलिङ् (Opt.)	भिन्द्यात्	भिन्द्युः	भिन्दीत	भिन्दीरन्

३. भुज् (to enjoy)

Modus	P Sg.	P Pl.	Ā Sg.	Ā Pl.
लट् (Ind.)	भुनक्ति	भुञ्जन्ति	भुङ्क्ते	भुञ्जते
विधिलिङ् (Opt.)	भुञ्ज्यात्	भुञ्ज्युः	भुञ्जीत	भुञ्जीरन्

४. अञ्ज् (to anoint — P only)

Mood	P Sg.	P Pl.
लट् (Ind.)	अनक्ति	अञ्जन्ति
विधिलिङ् (Opt.)	अञ्ज्यात्	अञ्ज्युः

५. भञ्ज् (to break — P only)

Mood	P Sg.	P Pl.
लट् (Ind.)	भनक्ति	भञ्जन्ति
विधिलिङ् (Opt.)	भञ्ज्यात्	भञ्ज्युः